ABD yönetimi, İran'a yönelik yaptırımları genişletmeyi değerlendirirken, gözler Çin'in İran'dan yaptığı ham petrol ithalatına çevrildi. Trump yönetiminin, Hürmüz Boğazı'nda devam eden abluka nedeniyle petrol akışının daralması ve ABD'de benzin fiyatlarının yükselmesi sonrası Tahran'la ticaret yapan şirket veya ülkelere yeni yaptırımlar uygulayabileceği belirtiliyor. Axios iş dünyası muhabiri Nathan Bomey, Bloomberg This Weekend programında yaptığı açıklamada, Washington'un özellikle Çin'in İran petrolüne olan bağımlılığını hedef alabileceğini söyledi. Bu gelişme, küresel enerji piyasalarında yeni bir gerilim dalgası yaratırken, Türkiye gibi enerji ithalatçısı ülkelerin de yakından izlediği bir sürece işaret ediyor.
Yaptırımların Arka Planı ve Kapsamı
ABD'nin İran'a yönelik yaptırımları, 2018 yılında dönemin Başkanı Donald Trump'ın JCPOA olarak bilinen nükleer anlaşmadan tek taraflı çekilmesiyle yeniden yürürlüğe girmişti. Trump yönetimi, İran'ın petrol ihracatını sıfırlamayı hedefleyen "maksimum baskı" politikasını benimsemiş, ancak Çin gibi ülkelere bazı muafiyetler tanımıştı. Şimdi ise yönetimin, özellikle Çin'in İran'dan ham petrol alımını engellemeye yönelik daha agresif adımlar atabileceği konuşuluyor. Nathan Bomey, bu kapsamda ABD'nin, İran petrolünü rafine eden Çinli şirketlere veya bu ticareti kolaylaştıran ülkelere yönelik yeni yaptırım kararları alabileceğini ifade etti. Bomey, "Çin, İran'ın en büyük petrol alıcısı konumunda. ABD, bu ticareti kesmek için Çinli alıcıları ve onlara hizmet veren finansal kurumları hedef alabilir" dedi.
İran'ın petrol ihracatının büyük bir kısmını Çin'e yaptığı biliniyor. Uluslararası Enerji Ajansı verilerine göre, İran'ın ham petrol ihracatının yaklaşık yüzde 90'ı Çin'e gidiyor. Bu nedenle, Çin'e yönelik olası bir yaptırım, İran ekonomisini doğrudan etkileyecek ve küresel petrol arzında önemli bir daralmaya yol açacaktır. Uzmanlar, ABD'nin bu adımının Çin ile ilişkileri daha da germesinin yanı sıra, küresel enerji fiyatlarında yeni bir artış dalgasını tetikleyebileceği konusunda uyarıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Hürmüz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği stratejik bir su yolu. Bölgede yaşanan gerilimler, boğazın güvenliğini tehdit ederken, petrol fiyatlarının oynaklığını artırıyor. ABD'nin İran'a yönelik yeni yaptırımları, Ortadoğu'daki jeopolitik riskleri tırmandırarak bölgesel istikrarı olumsuz etkileyebilir. Öte yandan, Çin'in İran'a yönelik tutumu da dikkat çekiyor. Pekin yönetimi, İran ile ekonomik ilişkilerini sürdürme konusunda kararlı görünürken, uluslararası toplumun yaptırımlarına rağmen ticarete devam ediyor. Çin'in bu tutumu, ABD ile Çin arasındaki ticaret savaşının da bir parçası olarak değerlendiriliyor.
Küresel enerji piyasalarında ise bu gelişme, arz endişelerini artırarak Brent petrol fiyatlarının yükselmesine neden olabilir. Özellikle Rusya-Ukrayna savaşı sonrası enerji kriziyle boğuşan Avrupa ve diğer ithalatçı ülkeler, bu durumdan olumsuz etkilenebilir. Uzmanlar, ABD'nin İran'a yönelik yaptırımlarının, küresel petrol arzını günlük 1-1,5 milyon varil azaltabileceğini ve fiyatları varil başına 10-15 dolar yukarı çekebileceğini tahmin ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin enerji güvenliği açısından kritik bir dönemeçte yaşanıyor. Türkiye, petrol ve doğalgaz ihtiyacının büyük bölümünü ithal eden bir ülke olarak, küresel enerji fiyatlarındaki artışlardan doğrudan etkileniyor. İran'a yönelik yaptırımların genişlemesi, Türkiye'nin enerji maliyetlerini artırabilir ve cari açık üzerinde baskı oluşturabilir. Ayrıca, Türkiye'nin İran ile olan komşuluk ilişkileri ve enerji bağlantıları, bu yaptırımlardan etkilenebilir. Ankara, uzun süredir ABD yaptırımlarına rağmen İran'dan petrol ve doğalgaz alımını belirli ölçülerde sürdürüyor. Olası yeni yaptırımlar, Türkiye'yi enerji tedarikinde alternatif kaynaklara yönelmeye zorlayabilir ve bölgesel dengelerde yeni bir denklem oluşturabilir. Türkiye'nin bu süreçte hem enerji güvenliğini sağlama hem de dış politikada denge gözetme konusunda hassas bir çizgide hareket etmesi bekleniyor.
