İran ile Körfez ülkeleri arasında Pazartesi günü Umman'da yapılması planlanan toplantı, başta Hürmüz Boğazı olmak üzere bölgesel meselelerin ele alınacağı bir zemin sunacak. Ancak üst düzey bir İranlı yetkili Cumartesi günü yaptığı açıklamada, abluka altındaki su yolu konusunda imzalı bir anlaşma beklenmediğini belirtti. Reuters'a konuşan yetkili, toplantının yapıcı bir diyalog ortamı sağlayacağını ancak somut bir mutabakat çıkmasının öngörülmediğini ifade etti.
Toplantının Arka Planı ve Katılımcılar
Umman'ın başkenti Maskat'ta gerçekleşecek görüşmelere İran heyetinin yanı sıra Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) üyesi ülkelerin temsilcileri katılacak. Toplantının ana gündem maddesi, son aylarda artan gerilime sahne olan Hürmüz Boğazı'ndaki seyrüsefer güvenliği. İran daha önce boğazı kapatma tehdidinde bulunmuş, ABD ise bölgeye ek askeri güç konuşlandırmıştı. Bu gelişmeler, dünya petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği kritik su yolunda tansiyonu yükseltmiş durumda.
İranlı yetkili, toplantıda ayrıca bölgesel güvenlik, deniz ticareti ve karşılıklı ekonomik işbirliği konularının da masaya yatırılacağını söyledi. Ancak yetkili, "Pazartesi günkü görüşmelerden imzalı bir anlaşma çıkmasını beklemiyoruz. Bu daha çok bir istişare ve diyalog süreci" dedi. İran'ın nükleer programı ve yaptırımlar konusu ise toplantının doğrudan gündeminde yer almıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Hürmüz Boğazı, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Kuveyt ve Irak gibi ülkelerin petrol ihracatının ana güzergahı. Boğazın kapanması veya ciddi şekilde kesintiye uğraması, küresel enerji piyasalarında şok etkisi yaratabilir. Son aylarda yaşanan tanker saldırıları ve İran'ın el koyduğu gemiler, bölgede tansiyonu artırmıştı. ABD Başkanı Donald Trump yönetimi, İran'a yönelik "maksimum baskı" politikası kapsamında yaptırımları sıkılaştırırken, Tahran da nükleer anlaşmadan kademeli olarak çekilme adımları atmıştı.
Uzmanlar, Umman'ın arabuluculuk rolünü vurguluyor. Maskat, hem İran hem de Batı ile iyi ilişkilere sahip nadir ülkelerden biri. Daha önce İran ile ABD arasındaki gizli görüşmelere ev sahipliği yapan Umman, şimdi de Körfez ülkeleriyle İran arasında bir diyalog kanalı işlevi görüyor. Ancak diplomatik kaynaklar, taraflar arasındaki güvensizliğin derin olduğunu ve kısa vadede kapsamlı bir anlaşmanın zor olduğunu belirtiyor.
Toplantının, İran'ın bölgesel izolasyonunu kırma çabalarının bir parçası olduğu değerlendiriliyor. Tahran, son dönemde Katar, Umman ve Irak ile ilişkilerini güçlendirerek Körfez'deki etkisini artırmaya çalışıyor. Suudi Arabistan ve BAE ise İran'ın bu hamlelerini dikkatle izliyor. Görüşmelerden somut bir sonuç çıkmasa bile, tarafların aynı masada bulunması, bölgesel diyalog açısından önemli bir adım olarak görülüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Hürmüz Boğazı'ndaki istikrarı doğrudan ilgilendiren bir konumda. Enerji ithalatının büyük bölümünü bu güzergah üzerinden yapan Türkiye, boğazdaki olası bir krizden ekonomik olarak olumsuz etkilenebilir. Ayrıca İran ile Körfez ülkeleri arasındaki diyalog, Türkiye'nin bölgesel arabuluculuk rolünü güçlendirebilir. Ankara, hem İran hem de Körfez monarşileriyle iyi ilişkilerini koruyarak denge politikası izliyor. Toplantının başarısız olması halinde artan gerilim, Türkiye'nin enerji güvenliği ve bölgesel ticaret yolları üzerinde risk oluşturur. Bu nedenle Türkiye, diplomatik kanalların açık tutulmasını ve tansiyonun düşürülmesini destekliyor.
