Yemen'de İran destekli Husiler ile Suudi Arabistan arasında bir İran uçağının taşıdığı Husili yetkililerin Tahran'a gidişiyle başlayan diplomatik kriz, kısa sürede askeri bir boyut kazandı. Husiler, Suudi Arabistan'a ait savaş uçaklarının Yemen'in başkenti Sana'daki uluslararası havalimanını bombaladığını açıkladı. Suudi Arabistan ise iddiaları reddederek havalimanına yönelik bir saldırı düzenlemediğini duyurdu. Bu gelişme, yıllardır süren iç savaşın ardından sağlanan kırılgan ateşkes ve barış sürecini ciddi şekilde tehdit ediyor.
Gelişmenin Arka Planı
Krizin fitilini ateşleyen olay, Husilerin İran'a yaptığı bir ziyaretti. Husili yetkilileri taşıyan İran yapımı bir uçak, Sana Havalimanı'ndan Tahran'a gitmek üzere havalandı. Ancak Suudi Arabistan öncülüğündeki koalisyon, uçağın izinsiz uçuş yaptığını ve Yemen hava sahasını ihlal ettiğini öne sürerek uçağa müdahale etmekle tehdit etti. Husiler ise uçağın diplomatik bir misyon taşıdığını ve uluslararası hukuka uygun olduğunu savundu. Bu tartışma, Suudi Arabistan'ın Husilerin İran'dan aldığı askeri ve mali desteği kesmeye yönelik çabalarının bir parçası olarak yorumlanıyor. Husiler, İran'ın kendilerine silah ve teknoloji sağladığını kabul etmiyor, ancak İran yönetimiyle yakın siyasi ilişkilerini gizlemiyor.
Sana Havalimanı'na yapıldığı iddia edilen saldırı, Husilerin kontrolündeki bölgelerde sıkıyönetim ilan edilmesine yol açtı. Husiler, havalimanının vurulması sonucu sivil kayıplar yaşandığını iddia etse de, bağımsız kaynaklar bu bilgiyi doğrulamadı. Birleşmiş Milletler Yemen Özel Temsilcisi Hans Grundberg, tarafları itidal çağrısında bulunarak ateşkesin korunması gerektiğini vurguladı. ABD Dışişleri Bakanlığı da konuyla ilgili endişelerini dile getirirken, Husilere silah sevkiyatının durdurulması için İran'a baskı yapıldığını duyurdu.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu kriz, Yemen'deki iç savaşın bir kez daha Suudi Arabistan ile İran arasındaki vekalet savaşına dönüşme potansiyelini gösteriyor. 2014'ten bu yana devam eden çatışmada Husiler, İran'ın desteğiyle başkent Sana dahil birçok bölgeyi kontrol ediyor. Suudi Arabistan öncülüğündeki koalisyon ise uluslararası alanda tanınan Yemen hükümetini destekliyor. Geçtiğimiz yıl sağlanan ve büyük ölçüde ayakta kalan ateşkes, insani yardım koridorlarının açılmasına ve siyasi müzakerelerin başlamasına olanak tanımıştı. Ancak İran uçağı krizi, taraflar arasındaki güvensizliğin ne kadar derin olduğunu ortaya koyuyor.
Bölgesel düzeyde, Suudi Arabistan'ın Husilerin İran'dan aldığı desteği kesme girişimleri, Tahran ile Riyad arasındaki gerilimin henüz sona ermediğini gösteriyor. Çin'in arabuluculuğunda 2023'te normalleşme anlaşması imzalayan iki ülke, Yemen konusunda hala karşıt pozisyonlarda yer alıyor. ABD ise Yemen'deki krizi çözmek için diplomatik çabalarını sürdürürken, bir yandan da İran'ın bölgedeki nüfuzunu sınırlamaya çalışıyor. Uluslararası toplum, bu tür krizlerin Yemen'deki barış sürecini tamamen çökertmesinden ve insani felaketin daha da derinleşmesinden endişe ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Yemen'deki barış sürecini yakından izlemekte ve Birleşmiş Milletler nezdinde yapılan diplomatik girişimleri desteklemektedir. Bu kriz, Türkiye'nin hem Suudi Arabistan hem de İran ile olan ilişkileri açısından hassas bir dengeyi yansıtmaktadır. Türkiye, Yemen'de taraflar arasında diyalog ve ateşkesin korunması yönünde çağrılar yaparken, bir yandan da Körfez ülkeleriyle güvenlik işbirliğini güçlendirmektedir. Öte yandan, İran'ın bölgesel nüfuzu Türkiye için bir endişe kaynağı olmaya devam etmektedir. Kızıldeniz ve Babülmendep Boğazı'nın güvenliği, Türkiye'nin ticaret ve enerji hatları açısından kritik öneme sahiptir. Bu nedenle Ankara, krizin derinleşmesini ve deniz güvenliğini tehdit edecek bir boyuta ulaşmasını engellemek için diplomatik kanalları aktif tutmaktadır.
