İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, Tahran yönetiminin İsviçre’de devam eden nükleer müzakerelerden, ABD Başkanı Donald Trump’ın doğrudan tehditleri sonrasında çekildiğini açıkladı. Kalibaf, hafta sonu yaptığı açıklamada, heyetin müzakereleri sonlandırarak Tahran’a dönmesinin gerekçesinin Trump’ın görüşmeler sırasında İran’a yönelik “sert ve aşağılayıcı” ifadeler kullanması olduğunu söyledi. Bu gelişme, İran ile Batılı güçler arasında giderek tırmanan gerilimin en somut diplomatik kopuşlarından biri olarak kayıtlara geçti.
Müzakere Masasında Kriz
İsviçre’nin ev sahipliği yaptığı görüşmeler, İran’ın nükleer programına ilişkin son çerçeve anlaşmasını canlandırmayı hedefliyordu. Ancak kaynaklara göre ABD heyeti, İran’ın uranyum zenginleştirme kapasitesini kısıtlama konusunda yetersiz adım attığını ileri sürerken, Trump’ın devreye girerek Tahran’a doğrudan baskı yaptığı belirtildi. Kalibaf, bu müdahaleyi “diplomasiye vurulan bir darbe” olarak nitelendirirken, İran’ın ulusal onurunu korumak adına çekilme kararı aldıklarını vurguladı.
İran Dışişleri Bakanlığı’ndan yapılan resmi açıklamada ise sürecin askıya alındığı, ancak kapıların tamamen kapanmadığı mesajı verildi. Bakanlık sözcüsü, “Gerekli koşullar oluştuğunda müzakerelere dönülebilir, ancak tehdit diliyle sonuç alınamaz” ifadelerini kullandı. Bu durum, Trump yönetiminin maksimum baskı politikasının İran’ı diplomasiden uzaklaştırma riskini barındırdığını gösteriyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İran’ın müzakere masasından kalkması, Ortadoğu’da zaten kırılgan olan dengeleri daha da sarsabilir. Tahran yönetimi, Batı yaptırımları ve iç ekonomik krizle boğuşurken, nükleer programına yönelik yeni bir anlaşma zemini arıyordu. Kalibaf’ın açıklamaları, aynı zamanda İran iç siyasetinde muhafazakâr kanadın Batı ile diyaloğa kapalı duruşunu güçlendirdi. Öte yandan Avrupa Birliği, İran’ın hamlesini “endişe verici” olarak nitelendirirken, tarafları tekrar müzakereye çağırdı. BM ve IAEA ise sürecin devamı için arabuluculuk çabalarını yoğunlaştırıyor. Ancak Trump’ın sert söylemi, yalnızca İran’ı değil, bölgedeki diğer aktörleri de tedirgin ediyor; Suudi Arabistan ve İsrail, İran’ın nükleer faaliyetlerine karşı daha güçlü bir ABD duruşunu desteklerken, Rusya ve Çin ise diyalogdan yana tavır alıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye’nin komşusu İran ile olan diplomatik ve ekonomik ilişkilerini doğrudan etkileyebilir. Ankara, İran’a yönelik yaptırımlara temkinli yaklaşırken, nükleer krizin derinleşmesi sınır güvenliği ve enerji ticareti açısından risk oluşturuyor. Türkiye, Doğu Akdeniz ve Kafkasya’da İran ile iş birliği yaparken, Batı ile dengeli bir politika izlemeye çalışıyor. Müzakerelerin çökmesi, Ankara’nın hem ABD ile hem de Tahran ile olan hassas ilişkilerinde yeni bir denge kurmasını gerektirebilir. Bölgesel istikrarın bozulması halinde Türkiye’nin güney sınırlarındaki göç dalgaları ve terör tehditleri artabilir.
