İran, kendisine yönelik algıladığı tehditlere karşı "önleyici operasyonlar" düzenleyeceğini duyurdu. Açıklama, Orta Doğu'da artan gerilim ve İsrail'in olası saldırı hazırlıklarına yanıt olarak geldi. Tahran yönetimi, ulusal güvenliğini korumak için gerekli adımları atmaktan çekinmeyeceğini vurguladı.
Açıklamanın Arka Planı
İran'ın bu açıklaması, son haftalarda İsrail ile yaşanan karşılıklı tehditlerin ardından geldi. İsrail'in İran'ın nükleer tesislerine yönelik saldırı planladığı iddiaları, Tahran'ı savunma stratejisini gözden geçirmeye itti. İran Devrim Muhafızları Komutanı Hüseyin Selami, daha önce yaptığı bir konuşmada, düşmanların herhangi bir yanlış adımının sert karşılık göreceğini belirtmişti. Bu kez açıklama, doğrudan "önleyici operasyon" ifadesiyle yapıldı; bu, İran'ın savunmada kalmak yerine saldırıya geçebileceği sinyalini veriyor.
Uzmanlara göre, İran'ın bu söylemi, özellikle Suriye ve Lübnan'daki vekil güçleri üzerinden İsrail'e gözdağı verme amacı taşıyor. İran, bölgede artan ABD askeri varlığından da rahatsız. ABD'nin Körfez'de konuşlandırdığı uçak gemisi grupları ve ek askerler, Tahran'ın güvenlik endişelerini artırıyor.
İran'ın "önleyici operasyon" doktrini aslında yeni değil. Ülke, 1980'lerdeki İran-Irak Savaşı'ndan bu yana, kendini savunmak için ön alıcı hamleler yapabileceğini savunuyor. Ancak bu kez açıklamanın zamanlaması dikkat çekici: İsrail'in Gazze'deki operasyonları ve Hizbullah ile yaşanan çatışmalar, İran'ı köşeye sıkıştırmış durumda. Tahran, hem nükleer programını korumak hem de bölgesel müttefiklerini desteklemek için daha agresif bir dil kullanıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İran'ın açıklaması, Orta Doğu'da tansiyonu daha da yükseltebilir. İsrail, İran'ın nükleer tesislerine yönelik bir saldırıyı uzun süredir masada tutuyor. İran'ın önleyici operasyon tehdidi, İsrail'in bu planlarını hızlandırabilir. ABD ise İran'a karşı sert bir tutum izliyor; Beyaz Saray, İran'ın bölgede istikrarı bozduğunu savunuyor. Rusya ve Çin ise İran'a karşı askeri bir harekatın felakete yol açacağı uyarısında bulunuyor.
İran'ın bu çıkışı, nükleer müzakereleri de etkileyebilir. 2015'te imzalanan ancak ABD'nin 2018'de çekildiği nükleer anlaşma (JCPOA) zaten askıda. İran, uranyum zenginleştirme faaliyetlerini hızlandırmış durumda. Batılı ülkeler, İran'ın nükleer silah edinme eşiğine yaklaştığını düşünüyor. Tahran ise programının barışçıl olduğunu savunuyor. Önleyici operasyon söylemi, diplomatik çözüm umutlarını azaltabilir.
Bölgesel aktörler de endişeli. Suudi Arabistan ve BAE, İran'ın bu tür açıklamalarını provokasyon olarak görüyor. Katar ve Umman ise arabuluculuk çabalarını sürdürüyor. Ancak İran'ın sert söylemi, Körfez'de bir silahlanma yarışını tetikleyebilir. Türkiye, İran ile İsrail arasında denge politikası izliyor; ancak olası bir çatışma, Türkiye'nin enerji güvenliğini ve sınır güvenliğini tehdit edebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran'ın önleyici operasyon tehdidi, Türkiye'yi doğrudan etkileyebilecek bir gelişme. Türkiye, İran ile 560 km'lik bir sınıra sahip ve İran'ın istikrarsızlığı, PKK/YPG gibi terör örgütlerine alan açabilir. Olası bir İran-İsrail çatışması, Türkiye'nin enerji ithalatını (doğalgaz) sekteye uğratabilir. Ayrıca mülteci akını riski artar. Türkiye, denge politikasıyla İran'ı provoke etmeden İsrail ile ilişkilerini yönetmeye çalışıyor. Ancak İran'ın nükleer kapasitesi, bölgesel güvenlik mimarisini değiştirebilir. Ankara, NATO içinde İran'a karşı ortak bir tutum belirlemekte zorlanabilir. Bu nedenle Türkiye, diplomatik kanalları açık tutmalı ve bölgesel barış için aktif rol oynamalı.
