İran ile başlayan ve 100 gündür devam eden savaş, bölgesel güç dengelerini yeniden şekillendirirken enerji piyasalarında derin dalgalanmalara yol açtı. Çin, İran ve İsrail çatışmadan kazançlı çıkarken, ABD’nin Ortadoğu’daki nüfuzu ve Lübnan’ın altyapısı ağır yara aldı. Tarafların stratejik hedefleri ve savaşın gidişatı, küresel güç mücadelesini de gözler önüne seriyor.
Gelişmenin Arka Planı: Çatışmanın Kısa Tarihi
100 gün önce İran ve İsrail arasında başlayan doğrudan çatışma, kısa sürede bölgesel bir savaşa dönüştü. İran’ın nükleer tesislerine yönelik İsrail hava saldırıları, Tahran yönetimini misillemeye itti ve Lübnan’daki Hizbullah’ı da savaşa dahil etti. Yemen’deki Husiler, İran destekli akınlarla Kızıldeniz’deki ticaret yollarını hedef alırken, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri savaşın kıyısında kalmak için yoğun diplomasi yürüttü. ABD, İsrail’e askeri desteğini sürdürürken, Çin ise her iki tarafa da ekonomik ve diplomatik kanallarını açık tutarak pragmatik bir denge politikası izledi.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Kazanan ve Kaybedenler
100 günlük savaşın en belirgin kazananı Çin oldu. Pekin yönetimi, savaş boyunca İran’dan ham petrol alımını artırarak enerji güvenliğini sağlarken, İsrail’le ticari ilişkilerini de sürdürerek iki taraftan da kârlı çıktı. İran, savaşın başında ağır kayıplar verse de, yakınlaştığı Rusya ve Çin sayesinde uluslararası yaptırımları delme konusunda önemli kazanımlar elde etti. İsrail ise kısa vadede askeri başarılar kazandı ancak uluslararası kamuoyunda giderek yalnızlaştı. ABD’nin Ortadoğu’daki geleneksel müttefikleriyle ilişkisi zedelenirken, Washington’un çatışmayı durdurma girişimleri yetersiz kaldı. Lübnan, savaşın en ağır bedelini ödeyen taraf oldu: ülkenin güneyi büyük ölçüde yıkıldı, ekonomik çöküş derinleşti ve yüz binlerce kişi yerinden edildi. Enerji piyasaları ise Brent petrolün varil fiyatının 120 doları aşmasıyla küresel enflasyonist baskıları artırdı. Avrupa ülkeleri, Rusya’ya bağımlılığını azaltmak için çabalarken bir yandan da Ortadoğu petrollerinde alternatif kaynak arayışına hız verdi. Savaşın sona ermesi için uluslararası girişimler sürmekle birlikte, taraflar arasındaki güvensizlik ve tavizsiz tutumlar kalıcı bir barışı zorlaştırıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, savaşın başından itibaren taraflarla diyalog kanallarını açık tutarak arabulucu rolü üstlenmeye çalıştı. Bu çatışma, Türkiye’nin enerji koridoru olma hedefine zarar verirken, doğal gaz ve petrol fiyatlarındaki artış cari açığı tetikledi. Güneydoğu sınırında oluşan yeni istikrarsızlık, terör örgütlerine karşı yürütülen operasyonların seyrini etkiledi. Türkiye’nin Rusya ve İran’la dengeli ilişkileri, savaşın genişlemesini önleyen bir faktör olsa da, Ankara’nın bu krizden minimum hasarla çıkması için hem enerji tedarikini çeşitlendirmesi hem de bölgesel diplomasiye ağırlık vermesi gerekiyor.
