İran'a yönelik askeri harekatın 100. gününe girilirken, Güneydoğu Asya ülkelerinde artan enerji ve nakliye maliyetleri tüketicileri ve işletmeleri zorluyor. Pazartesi günü itibarıyla 100 günü geride bırakan savaş, bölgede enflasyonu körüklerken tedarik zincirlerini de sekteye uğrattı. CNA'nın analizine göre, jeopolitik kriz günlük hayata doğrudan yansıyor: benzin fiyatları yükseliyor, gıda fiyatları artıyor ve küçük işletmeler ayakta kalmakta zorlanıyor.
Krizin Arka Planı ve Yükselen Maliyetler
İran'a yönelik askeri operasyonlar 1 Mart'ta başlamıştı. 100 günlük süreçte, Hürmüz Boğazı'ndan geçen petrol tankerlerine yönelik tehditler nedeniyle küresel enerji fiyatlarında dalgalanmalar yaşandı. Güneydoğu Asya ülkeleri, petrol ihtiyaçlarının büyük kısmını ithal ettikleri için bu durumdan en çok etkilenen bölgeler arasında yer alıyor. Singapur, Malezya, Endonezya ve Tayland gibi ülkelerde akaryakıt fiyatları son üç ayda ortalama yüzde 15-20 arttı. Nakliye şirketleri maliyet artışlarını tüketiciye yansıtırken, gıda ve temel ihtiyaç maddelerindeki fiyat artışları hane bütçelerini zorluyor.
Ekonomistlere göre, savaşın uzaması bölgedeki tedarik zincirlerinde kırılmalara yol açıyor. Özellikle elektronik ve tekstil sektöründe hammadde tedarikinde gecikmeler yaşanıyor. Küçük ve orta ölçekli işletmeler (KOBİ'ler) artan maliyetler ve azalan talep nedeniyle zor günler geçiriyor. Malezya'da bir KOBİ derneği başkanı, üyelerinin yüzde 30'unun kapanma noktasına geldiğini belirtiyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Güneydoğu Asya ülkeleri, savaşın ekonomik etkilerini hafifletmek için çeşitli önlemler alıyor. Endonezya, akaryakıt sübvansiyonlarını artırırken, Singapur ticari stokları genişletiyor. Tayland ise alternatif tedarik yolları arayışında. Ancak uzmanlar, bu önlemlerin savaş uzadıkça yetersiz kalabileceği uyarısında bulunuyor.
Küresel ölçekte, İran savaşı enerji piyasalarında belirsizliği artırırken, merkez bankalarının faiz politikalarını da etkiliyor. Asya Kalkınma Bankası, bölge ülkelerinin büyüme tahminlerini aşağı yönlü revize etti. Öte yandan, Çin'in bölgedeki diplomatik girişimleri dikkat çekiyor; Pekin, taraflar arasında arabuluculuk yaparak istikrarı sağlamaya çalışıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran'daki savaş, Türkiye'yi doğrudan etkileyen bir gelişme. Türkiye, enerji ihtiyacının önemli bir kısmını İran ve diğer Ortadoğu ülkelerinden karşılıyor; savaşın enerji fiyatlarındaki etkisi Türkiye'de de enflasyonu yukarı çekiyor. Ayrıca, bölgedeki istikrarsızlık Türkiye'nin güney sınırında güvenlik risklerini artırabilir. Ekonomik cephede, artan maliyetler Türk ihracatçılarının Güneydoğu Asya pazarında rekabet gücünü zayıflatabilir. Öte yandan, Türkiye'nin arabuluculuk rolü ve enerji arz güvenliği arayışları, bu krizde daha aktif bir dış politika izlemesini gerektirebilir.
