ABD Başkanı Donald Trump, İran'a yönelik planlanan askeri saldırıları son anda iptal etmesinin ardından, iki ülke arasındaki savaşı sona erdirecek bir anlaşmanın kısa süre içinde tamamlanacağını açıkladı. Trump, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, "İran ile bir anlaşmaya varıyoruz. Savaş bitecek. Çok yakında duyuru yapacağız" ifadelerini kullandı. Bu gelişme, Ortadoğu'da tansiyonun yeniden yükseldiği bir dönemde, diplomasi umutlarını canlandırdı.
Trump'ın hamlesi ve İran'ın tutumu
Trump yönetimi, İran'ın nükleer programı ve bölgedeki milis güçleri desteklemesi nedeniyle uzun süredir Tahran'a yönelik maksimum baskı politikası izliyordu. Ancak son haftalarda tırmanan gerilim, ABD'nin İran hedeflerine yönelik bir saldırı planı hazırlamasına yol açtı. Beyaz Saray'dan yapılan açıklamaya göre, Trump bu saldırıları "orantısız kayıplara yol açacağı" gerekçesiyle onaylamadı. Bunun yerine, dolaylı müzakerelerin hızlandırılması talimatı verdi. İran cephesinde ise Dini Lider Hamaney, ABD'ye güvenmediklerini ancak "onurlu bir anlaşmaya" açık olduklarını belirtti. Dışişleri Bakanlığı sözcüsü de müzakerelerin devam ettiğini teyit etti.
Uzmanlar, Trump'ın bu hamlesini seçim öncesi bir barış girişimi olarak yorumluyor. Zira ABD kamuoyu, yeni bir Ortadoğu savaşına sıcak bakmıyor. Ayrıca ekonomik yaptırımların İran'ı ciddi şekilde etkilediği, ancak rejimi çökertmeye yetmediği görülüyor. Anlaşma olasılığı, petrol fiyatlarında da düşüşe neden oldu.
Bölgesel ve küresel yansımalar
Olası bir ABD-İran anlaşması, Ortadoğu'nun dengelerini kökten değiştirebilir. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi ABD müttefiki Körfez ülkeleri, İran'ın bölgesel nüfuzunun artmasından endişe ediyor. İsrail ise anlaşmanın İran'ın nükleer kapasitesini sınırlamaması halinde tehdit olarak göreceğini açıkladı. Avrupa Birliği, müzakerelere destek verirken, anlaşmanın kapsamlı olması gerektiğini vurguladı. Rusya ve Çin ise İran'a yönelik yaptırımların kalkmasını memnuniyetle karşılayacaklarını sinyaliledi. Anlaşmanın sağlanması, küresel enerji piyasalarında istikrarı da beraberinde getirebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran'la 500 km'den fazla sınır paylaşıyor ve iki ülke arasında tarihsel, kültürel ve ekonomik bağlar bulunuyor. ABD-İran anlaşması, Türkiye'nin enerji güvenliği açısından kritik: İran doğalgazı ve petrolü, Türkiye'nin ithalatında önemli yer tutuyor. Ayrıca sınır güvenliği, PKK/PYD ve göç gibi konularda İran'la işbirliği yapılıyor. Anlaşma sağlanırsa, Türkiye'nin hem ekonomik yaptırımların hafiflemesinden kazançlı çıkması hem de bölgesel istikrarın artmasıyla güvenlik endişelerinin azalması beklenir. Ancak anlaşmanın Irak ve Suriye'deki İran nüfuzunu artırması halinde, Türkiye'nin çıkarlarıyla çelişebilir. Ankara, bu dengeyi gözeterek diplomatik süreci yakından izliyor.
