ABD Başkanı Donald Trump ve Beyaz Saray, geçen yıl İran'ın en büyük nükleer tesislerine düzenlenen ABD saldırılarının ardından, Orta Doğu ülkesinin nükleer programının tamamen imha edildiğini ısrarla savunuyor. Beyaz Saray'dan yapılan açıklamada, "İran'daki tüm nükleer sahalarda uydu görüntüleriyle de kanıtlandığı üzere anıtsal hasar oluştu. Yok etme işlemi başarıyla tamamlanmıştır," denildi. Ancak sahadan gelen son istihbarat raporları, Tahran yönetiminin yeraltı tünellerindeki gizli santrifüjleri çalıştırmaya devam ettiğini gösteriyor. Bu durum, Trump yönetimini yeni bir hedefe yöneltti: İranlıların 'Kazma Dağı' adını verdiği, dağın kalbine oyulmuş nükleer tesisi.
Kazma Dağı: Yeraltı Nükleer Kalesi
İran'ın nükleer programının en kritik parçası haline gelen 'Kazma Dağı' (Kuh-e Bil), Tahran'ın yaklaşık 200 kilometre güneyinde, çorak dağlık arazide yer alıyor. Uzmanlara göre bu tesis, uranyum zenginleştirme faaliyetlerini ABD uydularından ve insansız hava araçlarından gizlemek için 90 metre derinlikte inşa edilmiş. Daha önce Fordow tesisinde olduğu gibi, burası da muhtemelen santrifüjlerin büyük kısmını barındırıyor ve saldırılara karşı son derece dayanıklı. ABD istihbarat kaynaklarına göre, geçen yılki saldırılarda yüzeydeki binalar yerle bir edilmiş olsa da, İran'ın sahip olduğu gelişmiş IR-6 ve IR-9 santrifüjlerinin bir kısmı bu dağın altında güvende tutuluyor.
Trump yönetimi, bu tesisi etkisiz hale getirmek için 'Kazma Dağı Operasyonu' adı verilen bir askeri planı masaya yatırdı. Ancak bu operasyonun zorlukları büyük. Dağın jeolojik yapısı ve tesisin derinliği, konvansiyonel bombalarla vurulmasını neredeyse imkansız kılıyor. ABD Hava Kuvvetleri, devreye almayı düşündüğü GBU-57 Massive Ordnance Penetrator (MOP) bombalarının bile bu derinlikteki bir yapıya nüfuz edemeyebileceği konusunda uyarıyor. Bu nedenle Pentagon, olası bir operasyon için taktik nükleer silah kullanma ihtimalini bile gündeme getirdi; ancak bu seçenek uluslararası tepkileri ateşleyebilir.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İran savaşının uzaması, yalnızca ABD-İran ilişkilerini değil, tüm Orta Doğu dengelerini tehdit ediyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, ABD'nin İran'a yönelik askeri operasyonlarına destek verirken, Katar ve Umut gibi ülkeler diyalog çağrısı yapıyor. Rusya ve Çin ise İran'a gizli teknik destek sağlamakla suçlanıyor. Öte yandan, Trump yönetiminin 'Kazma Dağı'na odaklanması, nükleer anlaşmaya dönüş umutlarını da tümüyle ortadan kaldırmış durumda. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA), İran'ın uranyum zenginleştirme seviyesini yüzde 60'ın üzerine çıkardığını doğrularken, bu durum bölgede bir nükleer silahlanma yarışı endişesini artırıyor.
Trump'ın askeri danışmanları, İran'ın nükleer programını tamamen sonlandırmadan barış görüşmelerine yanaşmayacaklarını belirtiyor. Ancak uzmanlar, 'Kazma Dağı' gibi derin yeraltı tesislerinin vurulmasının çevre felaketine yol açabileceği ve bölgesel bir radyasyon kirliliğine neden olabileceği konusunda uyarıyor. Bu risk, özellikle Irak, Türkiye ve Basra Körfezi ülkelerini doğrudan etkileyebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran'la uzun bir kara sınırını paylaşan ve enerji ihtiyacının bir kısmını İran doğalgazıyla karşılayan bir ülke olarak, bu çatışmanın doğrudan etkileriyle karşı karşıya. ‘Kazma Dağı’nın vurulması durumunda oluşabilecek çevresel felaket, Türkiye'nin Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerini tehdit edebilir. Ayrıca, olası bir mülteci akını Ankara'nın zaten yüklü olan sınır güvenliği ve insani yardım bütçesini daha da zorlayabilir. Türkiye, bu krizde hem NATO müttefiki ABD ile ilişkilerini dengelemek hem de İran'la ekonomik ve diplomatik bağlarını korumak zorunda. Bu nedenle Ankara, askeri operasyonlara karşı temkinli bir duruş sergilerken, bölgesel istikrarın korunması için diyalog kanallarını açık tutmaya çalışıyor. Sonuç olarak, İran savaşının tırmanması Türkiye'nin güvenlik ve enerji politikalarında yeni bir kriz yönetimini zorunlu kılıyor.
