ABD Başkanı Donald Trump, İran'a yönelik yeni bir askeri operasyon sinyali verdi. Trump, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, İran rejimine 'sert bir darbe' vuracaklarını belirtti. Bu açıklama, uluslararası basında 'İran savaşı yeniden başlıyor' şeklinde yankı buldu. Trump'ın sözleri, Tahran yönetiminin nükleer programını hızlandırdığı ve uluslararası denetimleri engellediği bir döneme denk geldi. Beyaz Saray'dan yapılan resmi açıklamada, İran'ın bölgesel istikrarı tehdit ettiği ve ABD'nin müttefiklerini korumak için her türlü tedbiri alacağı ifade edildi.
Gelişmenin arka planı
ABD ile İran arasındaki gerilim, 2018'de Trump'ın nükleer anlaşmadan çekilmesiyle başlamıştı. Son aylarda İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini artırması ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA) denetçilerine kısıtlama getirmesi, Batı'da endişe yarattı. Avrupa Birliği'nin arabuluculuk girişimleri sonuçsuz kalırken, İsrail ve Suudi Arabistan gibi bölgesel aktörler de ABD'den daha sert bir politika izlemesini talep ediyor. Trump'ın son açıklaması, İran'ın 2025 yılı içinde nükleer silah üretme kapasitesine ulaşabileceği yönündeki istihbarat raporlarının ardından geldi.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, Trump'ın açıklamalarını 'psikolojik savaş' olarak nitelendirirken, İran Silahlı Kuvvetleri'nin her türlü saldırıya karşı hazır olduğunu duyurdu. Tahran'da yapılan açıklamada, ABD'nin bu tür tehditlerinin bölgedeki istikrarı daha da bozacağı uyarısı yapıldı. Uzmanlar, iki ülke arasında doğrudan bir askeri çatışma riskinin düşük olduğunu ancak vekalet savaşlarının (Yemen, Suriye, Irak) yoğunlaşabileceğini belirtiyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Trump'ın tehditleri, Ortadoğu'da yeni bir gerilim dalgasına yol açtı. İsrail, ABD'nin İran'a karşı daha sert bir tutum almasını memnuniyetle karşılarken, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri de benzer bir pozisyon aldı. Buna karşılık Rusya ve Çin, ABD'yi gerilimi tırmandırmamaya çağırdı. Rusya Dışişleri Bakanlığı, 'İran'a yönelik herhangi bir askeri müdahalenin bölgeyi felakete sürükleyeceği' uyarısında bulundu. Çin ise taraflara diyalog çağrısı yaparak, ekonomik çıkarlarının korunması gerektiğini vurguladı.
Petrol piyasaları, Trump'ın açıklamalarının ardından dalgalandı. Brent petrol fiyatları yüzde 3 artışla 85 doların üzerine çıktı. Analistler, İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatma tehdidinin küresel enerji arzını ciddi şekilde etkileyebileceğini belirtiyor. Ayrıca, ABD'nin İran'a yönelik yeni yaptırımlarının Avrupa şirketlerini de olumsuz etkilemesi bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İran geriliminin tırmanması, Türkiye'nin enerji güvenliği ve bölgesel istikrar hedefleri açısından kritik önem taşıyor. Türkiye, doğal gaz ve petrol ithalatının önemli bir kısmını İran ve Irak üzerinden sağlıyor. Olası bir askeri çatışma, enerji fiyatlarını yükseltebilir ve tedarik zincirlerini kesintiye uğratabilir. Ayrıca, Suriye ve Irak'ta faaliyet gösteren İran destekli grupların saldırılarını artırması, Türkiye'nin sınır güvenliğini tehdit edebilir. Ankara, bu nedenle taraflara itidal çağrısı yaparken, diplomatik çözüm için arabuluculuk rolünü sürdürmeye hazır olduğunu sinyali veriyor.
