Carlos Frederico Pereira da Silva Gama, Brezilya’nın Rio de Janeiro kentindeki Estado Novo düşünce kuruluşunun önde gelen araştırmacılarından biri olarak, BRICS’in geleceğine dair çarpıcı bir değerlendirme sundu. Gama, Hindistan’ın 2025 Eylül ayında ev sahipliği yapacağı BRICS liderler zirvesi öncesinde, örgütün önceliklerini ve üye ülkeler arasındaki ayrışmaları masaya yatırıyor. Özellikle İran’la yaşanan askeri çatışmanın, bloğun küresel Güney vizyonunu nasıl etkilediği mercek altına alınıyor.
Hindistan’ın BRICS Başkanlığı ve Öncelikleri
Hindistan, 2025 yılı için BRICS dönem başkanlığını üstlenmiş durumda. Yeni Delhi yönetimi, zirveye hazırlık sürecinde ekonomik iş birliği, altyapı yatırımları ve iklim değişikliğiyle mücadele gibi konuları ön plana çıkarıyor. Ancak İran savaşı, bu gündemi ciddi biçimde sarsmış durumda. Gama’ya göre, BRICS üyelerinin İran’a yönelik farklı tutumları, bloğun karar alma mekanizmalarını zorluyor. Özellikle Çin ve Rusya’nın Tahran’a verdiği destek, Hindistan’ın Batı ittifakıyla yakınlaşan dış politikasıyla çelişiyor. Bu durum, zirvede ortak bildiri yayımlanmasını bile tehlikeye atabilir.
Öte yandan, BRICS’in genişleme süreci de masada. İran’ın yanı sıra Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Mısır gibi ülkelerin bloğa katılımı tartışılırken, mevcut üyeler arasındaki jeopolitik gerilimler bu süreci yavaşlatıyor. Gama, Hindistan’ın dengeleyici bir rol oynamaya çalıştığını ancak bunun giderek zorlaştığını vurguluyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: İran Savaşının BRICS’e Yansımaları
İran savaşı, BRICS’in temel ilkelerinden biri olan egemen devletlerin iç işlerine karışmama prensibini test ediyor. Savaş, bloğun Orta Doğu’daki nüfuzunu ve enerji güvenliği konusundaki ortak çıkarlarını da etkiliyor. Gama, Rusya’nın savaşta İran’a askeri destek sağlamasının, BRICS içinde güven bunalımı yarattığını belirtiyor. Ayrıca, batı yaptırımları altındaki Rusya ve İran’ın, BRICS’i bir alternatif finansal sistem olarak kullanma isteği, Hindistan ve Brezilya gibi üyelerin itirazlarıyla karşılaşıyor. Bu ülkeler, Batı ile ticari ilişkilerini riske atmak istemiyor.
Küresel Güney’in sesi olma iddiasındaki BRICS, İran savaşı nedeniyle bölünme riskiyle karşı karşıya. Gama, bloğun geleceğinin, üyelerin ortak bir zeminde buluşma becerisine bağlı olduğunu söylüyor. Aksi takdirde, BRICS’in etkinliği azalabilir ve uluslararası sistemdeki alternatif kurum olma iddiası zayıflayabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran savaşı sonrası BRICS’in yaşadığı bu kriz, Türkiye’nin karmaşık dış politika denklemini daha da zorlaştırıyor. Ankara, hem NATO üyesi olarak Batı ittifakına bağlı hem de BRICS üyeleriyle (özellikle Rusya ve Çin) stratejik iş birliğini sürdürüyor. Savaş, Türkiye’nin enerji koridoru olma hedefini tehdit ederken, BRICS içindeki bölünmeler Ankara’nın manevra alanını daraltıyor. Türkiye’nin hem doğu hem batı blokuyla denge politikası, bu yeni jeopolitik depremle sarsılıyor. Öte yandan, Türkiye’nin BRICS’e tam üyelik için başvurusu bu ortamda daha da belirsiz hale geliyor.
