ABD merkezli yayın organı The Hill'in iş ve ekonomi haber bülteninde yer alan analize göre, İran'daki savaşın 100. günü geride kalırken Amerikan havayolu endüstrisinin maliyetleri hızla yükseliyor. Son bir yılda havayolu yakıt maliyetleri yüzde 78 oranında artarken, bu artışın temel sebebi olarak İran'daki çatışmaların küresel petrol piyasalarında yarattığı belirsizlik ve arz sıkıntısı gösteriliyor.
Yakıt Maliyetlerindeki Sıçramanın Arka Planı
İran'da devam eden savaş, küresel enerji piyasalarında önemli bir kırılma noktası oluşturdu. ABD havayolu şirketleri, 2022 yılı sonu itibarıyla jet yakıtı için varil başına ortalama 120 dolar öderken, 2023'ün üçüncü çeyreğinde bu rakam 214 dolara yükseldi. Bu artış, savaşın başlamasıyla birlikte İran'ın günlük 2,5 milyon varillik petrol ihracatının neredeyse tamamen durma noktasına gelmesi ve bölgedeki diğer Üretici ülkelerdeki arz endişeleriyle tetiklendi.
Analistler, çatışmaların sürmesi halinde yakıt maliyetlerinin daha da artabileceğini ve bunun havayolu şirketlerinin karlılığını ciddi şekilde tehdit ettiğini belirtiyor. ABD'nin en büyük havayolu şirketlerinden olan American Airlines, United Airlines ve Delta Air Lines, bu dönemde yakıt maliyetlerindeki artışa bağlı olarak bilet fiyatlarına zam yapmak zorunda kaldıklarını açıkladılar. Özellikle uzun mesafe uçuşlarında bu zam oranı yüzde 15 ila 20 arasında değişiyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İran savaşının yarattığı maliyet baskısı sadece ABD ile sınırlı değil. Dünya genelinde havacılık sektörü, özellikle Ortadoğu ve Asya-Pasifik bölgelerinde faaliyet gösteren taşıyıcılar da benzer sıkıntılarla karşı karşıya. Küresel havayolu birliği IATA'nın verilerine göre, 2023 yılı son çeyreğinde küresel hava taşımacılığı maliyetlerinin toplamı 2022'nin aynı dönemine göre yüzde 35 arttı.
Öte yandan, savaşın deniz ticaret yollarına da etkisi büyük. Hürmüz Boğazı'nın güvenliğinin tehdit altında olması, enerji nakliyatında sigorta primlerini yükseltti ve birçok tanker şirketi bölgeden geçiş için daha yüksek ücretler talep ediyor. Bu durum, başta Avrupa ve Asya olmak üzere pek çok ülkenin enerji ithalat maliyetlerini artırarak enflasyonist baskıları derinleştiriyor. ABD Enerji Bilgi İdaresi (EIA), petrol fiyatlarının savaşın başlangıcından bu yana yüzde 40 arttığını ve önümüzdeki aylarda daha da yükselebileceğini öngörüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran savaşının havayolu yakıt maliyetlerine etkisi, Türkiye'yi de doğrudan ilgilendirmektedir. Türk Hava Yolları (THY) gibi küresel ölçekte faaliyet gösteren taşıyıcılar, jet yakıtı fiyatlarındaki artıştan olumsuz etkilenmektedir. Ayrıca Türkiye, İran ile karayolu ve boru hattı bağlantılarına sahip olduğu için, çatışmaların sınır bölgelerine sıçraması halinde enerji nakil hatları ve ticaret yolları risk altına girebilir. Öte yandan, Türkiye'nin enerji maliyetlerindeki artış, cari açık ve enflasyon üzerinde ek baskı oluşturabilir. Bu nedenle Ankara'nın bölgedeki diplomatik girişimlerini sürdürmesi ve alternatif enerji kaynaklarına yönelmesi kritik önem taşımaktadır.
