WASHINGTON - ABD Başkanı Donald Trump, geçen yıl Birleşmiş Milletler kürsüsünden İran'ın nükleer tesislerine yapılan ABD hava saldırılarını "her şeyi tamamen yok etmek" olarak nitelemiş ve İsrail ile İran arasında barış sağladığını iddia etmişti. Ancak aradan geçen bir yılda İran savaşı sona ermedi; aksine daha karmaşık bir hal aldı. Trump, bu yıl BM Genel Kurulu'nda, savaşın gölgesinde, kendisine şüpheyle yaklaşan dünya liderleriyle karşı karşıya gelecek. ABD yönetimi, askeri başarılarını öne çıkarmaya çalışırken, uluslararası toplumun büyük bölümü savaşın insani ve bölgesel sonuçları konusunda endişeli.
Geçen Yılın Mirası: Bombalama ve Barış İddiası
Trump, 2024 yılındaki BM konuşmasında, İran'ın nükleer tesislerine yönelik ABD hava saldırılarının başarısını abartılı ifadelerle anlatmıştı. "Tamamen yok ettik" sözleriyle saldırıların İran'ın nükleer kapasitesini tamamen ortadan kaldırdığını savunmuştu. Ayrıca, İsrail ile İran arasında bir barış anlaşması sağladığını iddia etmişti. Ancak sahada durum farklı gelişti: İran, saldırılara rağmen nükleer programını gizli yollardan sürdürme sinyali verdi; bölgede vekil güçleri aracılığıyla misilleme tehditlerini artırdı. İsrail ile İran arasında doğrudan bir barış anlaşması imzalanmadı; sadece kırılgan bir ateşkes sağlanabildi. Trump'ın iddiaları, uluslararası kamuoyunda geniş yankı bulmadı ve birçok müttefik, ABD'nin tek taraflı askeri eylemlerinden rahatsızlık duydu.
Savaşın Gidişatı ve Diplomatik Zorluklar
İran savaşı, başlangıçta kısa süreli bir operasyon olarak sunulsa da, yıllara yayılan bir çatışmaya dönüştü. ABD ve İsrail, İran'ın nükleer tesislerini ve askeri altyapısını hedef alırken, İran yönetimi direncini koruyor ve bölgedeki müttefikleri üzerinden dolaylı saldırılar düzenliyor. Lübnan Hizbullah'ı, Yemen'deki Husiler ve Suriye'deki milisler, İran'ın bölgesel stratejisinin bir parçası olarak ABD ve müttefiklerine karşı eylemlerini sürdürüyor. Bu durum, Orta Doğu'da istikrarsızlığı artırırken, küresel enerji fiyatlarını da dalgalandırıyor. Trump yönetimi, İran'ı masaya oturtmak için yeni yaptırımlar ve askeri baskı seçeneklerini değerlendiriyor; ancak Avrupalı müttefikler ve Rusya, Çin gibi aktörler, diplomasiye öncelik verilmesi çağrısı yapıyor. BM Genel Kurulu'nda Trump'ın İran konusundaki tutumu, liderler tarafından sorgulanacak. Özellikle Fransa, Almanya ve İngiltere gibi ülkeler, ABD'nin tek taraflı yaklaşımından duydukları rahatsızlığı dile getirebilir. Ayrıca, İran'ın BM'deki temsilcileri, ABD'nin saldırılarını "savaş suçu" olarak nitelendirerek uluslararası toplumu harekete geçirmeye çalışacak. Trump ise konuşmasında, askeri başarıları öne çıkararak İran'ın nükleer tehdidinin ortadan kaldırıldığını savunacak ve müttefiklerinden destek isteyecek. Ancak birçok lider, savaşın sona ermediğini ve İran'ın hala tehdit oluşturduğunu belirterek Trump'a şüpheyle yaklaşacak.
Bölgesel ve Küresel Yansımalar
İran savaşı, sadece Orta Doğu'yu değil, küresel güvenlik mimarisini de etkiliyor. ABD'nin İran'a yönelik askeri müdahalesi, diğer bölgesel güçleri harekete geçirdi: Suudi Arabistan ve BAE, İran'a karşı ABD ile iş birliğini sürdürürken; Türkiye, Katar ve Umman gibi ülkeler diplomatik çözüm arayışında. Rusya ve Çin, ABD'nin eylemlerini kınayarak İran'a destek veriyor ve BM Güvenlik Konseyi'nde denge politikası izliyor. Savaşın uzaması, küresel enerji arz güvenliğini tehdit ediyor; petrol fiyatları dalgalanıyor ve dünya ekonomisi üzerinde baskı oluşturuyor. Ayrıca, İran'ın nükleer programının akıbeti belirsizliğini koruyor. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA), İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerine ilişkin denetimlerin kısıtlandığını bildiriyor. Bu durum, nükleer yayılma riskini artırıyor. BM Genel Kurulu'nda Trump'ın konuşması, ABD'nin İran politikasının uluslararası meşruiyetini sorgulatacak. Avrupalı liderler, İran ile diyalog kanallarının açık tutulması gerektiğini vurgulayacak. Trump ise "azami baskı" politikasında ısrar edecek. Bu durum, transatlantik ilişkilerde yeni gerilimlere yol açabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran savaşının uzaması ve Trump'ın BM'deki tutumu, Türkiye'yi doğrudan ilgilendiriyor. Türkiye, İran ile uzun sınırı ve derin ekonomik ilişkileri nedeniyle savaşın insani ve ticari etkilerini yakından hissediyor. İran'a yönelik ABD yaptırımları, Türkiye'nin enerji ithalatını zorlaştırırken, bölgesel istikrarsızlık terör tehdidini artırıyor. Türkiye, diplomatik çözümden yana tavır alarak İran ile Batı arasında arabuluculuk yapabileceğini gösterdi. Ayrıca, savaşın Kürt bölgesine yayılma riski, Türkiye'nin güvenlik endişelerini derinleştiriyor. BM'de Trump'ın İran'a yönelik olası yeni girişimleri, Türkiye'nin denge politikasını zorlayabilir. Türkiye, hem NATO müttefiki ABD ile ilişkilerini korumak hem de komşusu İran ile iş birliğini sürdürmek zorunda. Bu denklemde, Türkiye'nin BM'de sergileyeceği tutum, bölgesel liderlik iddiası açısından kritik olacak.
