İran'da reformist kanadın adayı Mesud Pezeşkiyan'ın cumhurbaşkanı seçilmesinin ardından, ülkede imzalanması beklenen ancak başarısızlıkla sonuçlanan Mutabakat Esaslı Görüşme (MoU) sürecinin tüm sorumluluğunun Pezeşkiyan'a yüklenmeye çalışıldığı görülüyor. Ancak bu durum, Tahran'daki farklı siyasi gruplar arasındaki derin çatlağı ve rejim içi iktidar mücadelesini perdeleme amacı taşıyor. Uzmanlar, Pezeşkiyan'ın günah keçisi ilan edilmesinin, muhafazakâr kanadın kendi başarısızlıklarını örtbas etme çabası olduğunu belirtiyor.
Mutabakat Esaslı Görüşme'nin başarısızlığı ve faksiyonel çatışmalar
İran'da uzun süredir gündemde olan ve ekonomik krizin çözümü için hayati önem taşıyan Mutabakat Esaslı Görüşme'nin (MoU) başarısız olması, ülkede siyasi krizi derinleştirmiş durumda. MoU süreci, Dini Lider Ali Hamaney'in onayıyla başlatılmıştı ancak muhafazakâr kanadın kontrolündeki yargı ve güvenlik kurumlarının reformistlere yönelik engellemeleri nedeniyle istenilen sonuca ulaşılamadı. Bu süreçte, özellikle İran Devrim Muhafızları Ordusu'nun (IRGC) ekonomideki ağırlığı ve yaptırımlar altındaki ülkenin dışa kapalı yapısı, başarısızlığın temel nedenleri olarak öne çıkıyor.
Pezeşkiyan'ın cumhurbaşkanı seçilmesinin ardından reformistler, MoU'nun yeniden canlandırılması için çaba göstermişti. Ancak muhafazakâr kanat, hem siyasi hem de dini liderlik düzeyinde reformistlerin elini zayıflatmak amacıyla Pezeşkiyan'ı başarısızlığın tek sorumlusu olarak göstermeye başladı. Tahran merkezli analistlere göre bu strateji, Dini Lider Hamaney'in rejim içi denge politikasının bir parçası olarak okunabilir. Hamaney, reformistlerin etkisini kırmak için Pezeşkiyan'ı hedef tahtasına koyarken, aynı zamanda muhafazakâr kanadın rejim üzerindeki kontrolünü pekiştirmeye çalışıyor.
Öte yandan, MoU'nun başarısızlığı sadece siyasi değil, aynı zamanda ekonomik krizin daha da derinleşmesine yol açtı. İran ekonomisi, yaptırımlar ve yanlış politikalar nedeniyle zaten zor durumdayken, reformistlerin beklediği dış yatırım ve ticaret anlaşmaları rafa kalktı. Bu durum, halk arasında hayal kırıklığına neden olurken, muhafazakâr kanat bu hoşnutsuzluğu Pezeşkiyan'a yöneltmek için propaganda yapıyor.
Bölgesel ve küresel yansımalar
İran'daki bu siyasi çalkantı, sadece iç politikayı değil, bölgesel ve küresel dengeleri de etkiliyor. Başarısız MoU, İran'ın Batı ile nükleer müzakerelerdeki pozisyonunu zayıflatırken, aynı zamanda Tahran'ın bölgedeki müttefikleriyle olan ilişkilerini de etkiliyor. Özellikle Irak, Suriye ve Yemen'deki vekil güçler üzerindeki nüfuzu sorgulanır hale geliyor. Batılı diplomatlar, Pezeşkiyan'ın günah keçisi yapılmasını endişeyle izlerken, bu durumun İran'ın bölgesel politikalarını daha da öngörülemez kılabileceği uyarısında bulunuyor.
Küresel enerji piyasaları da bu gelişmelerden etkileniyor. İran'da siyasi istikrarsızlık ve MoU'nun başarısızlığı, ülkenin petrol ve doğalgaz ihracatını olumsuz etkileyebilir. Bu durum, başta Çin ve Hindistan olmak üzere büyük enerji ithalatçılarını endişelendiriyor. Ayrıca, İran'daki yönetim karmaşası, nükleer müzakerelerin yeniden başlamasını geciktirecek ve İran'a yönelik uluslararası yaptırımların hafifletilmesi umutlarını suya düşürecek gibi görünüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran'da yaşanan bu siyasi kriz, Türkiye için doğrudan bir tehdit oluşturmamakla birlikte, bölgesel istikrarsızlığı derinleştirme potansiyeli taşıyor. Türkiye, Irak ve Suriye'deki İran etkisinden doğrudan etkilenen bir ülke konumunda. Pezeşkiyan'ın günah keçisi ilan edilmesi, İran'ın öngörülemezliğini artıracak ve Ankara ile Tahran arasındaki diyalogu zorlaştırabilir. Öte yandan, İran'daki bu iç çatışma, Türkiye'nin enerji kaynaklarını çeşitlendirme arayışları için bir fırsat da yaratabilir; zira İran'ın zayıflaması, alternatif enerji koridorlarını cazip kılabilir. Ancak kısa vadede, Türkiye'nin sınır güvenliği ve düzensiz göç konularında İran'la işbirliği gereksinimi devam ediyor. Bu nedenle Ankara, Tahran'daki siyasi gelişmeleri yakından takip ederken, hem riskleri yönetmek hem de bölgesel inisiyatifini korumak için dengeli bir politika izlemek zorunda.
