İran, uluslararası toplumla yürüttüğü nükleer müzakerelerde nihai bir anlaşmaya varılması için gerekli koşulların henüz oluşmadığını duyurdu. Tahran yönetimi, özellikle Batılı ülkelerin yaptırımların kaldırılması konusunda somut adımlar atmamasını sürecin tıkanma noktasına gelmesinin temel gerekçesi olarak sunuyor. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, 23 Ocak 2025 tarihli haftalık basın toplantısında yaptığı açıklamada, “Biz anlaşmaya hazırız ancak bu, tüm tarafların taahhütlerini yerine getirmesi ve güven verici adımlar atmasıyla mümkün olur. Bugün itibarıyla bu koşulların tam anlamıyla sağlandığını söyleyemeyiz.” ifadelerini kullandı. Açıklama, ABD ve AB’nin İran’a yönelik diplomatik baskıyı artırdığı bir döneme denk gelirken, bölgesel dengeler açısından da yeni bir belirsizlik yarattı.
Müzakere sürecindeki son durum
2015 yılında imzalanan ve resmî adı Kapsamlı Ortak Eylem Planı (JCPOA) olan nükleer anlaşma, 2018’de ABD’nin tek taraflı çekilmesiyle fiilen askıya alınmıştı. Biden yönetiminin 2021’de göreve başlamasıyla birlikte Viyana’da yeniden başlayan müzakerelerde, taraflar arasında uranyum zenginleştirme seviyesi, yaptırımların kapsamı ve uluslararası denetimler gibi kritik başlıklarda anlaşmazlık sürüyor. İran, uranyumu yüzde 60 seviyesine kadar zenginleştirdiğini duyururken, Batılı ülkeler bu oranın silah yapımına yakın olduğu uyarısında bulunuyor. Bekayi, “Müzakere masasında iyi niyetle yer alıyoruz, ancak karşı tarafın yapıcı olmayan tutumu süreci yavaşlatıyor.” dedi. İran’ın talepleri arasında, tüm yaptırımların kaldırılması ve nükleer faaliyetlerine yönelik kısıtlamaların hafifletilmesi yer alıyor.
Bölgesel ve küresel boyut
İran’ın nükleer programı, yalnızca diplomatik bir kriz değil, aynı zamanda Ortadoğu’daki güç dengelerini de doğrudan etkiliyor. Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve İsrail, Tahran’ın nükleer silah kapasitesine ulaşmasından endişe ediyor. Özellikle İsrail, olası bir anlaşmazlık durumunda askeri seçenekleri masada tuttuğunu sık sık yineliyor. Öte yandan Rusya ve Çin, İran’a daha fazla yaptırım uygulanmasına karşı çıkarken, ABD ve AB’nin baskı politikasını destekliyor. Uzmanlar, müzakerelerin tıkanması halinde bölgede yeni bir sıcak çatışma riskinin artabileceğine dikkat çekiyor. Bekayi’nin açıklaması, uluslararası toplumda hayal kırıklığı yaratırken, petrol fiyatlarındaki dalgalanmalar da küresel piyasalarda tedirginliğe yol açtı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran’la nükleer müzakerelerdeki bu belirsizlik, Türkiye’nin enerji arz güvenliği ve bölgesel istikrar politikası açısından kritik önem taşıyor. Türkiye, doğal gaz ve petrol ihtiyacının önemli bir kısmını İran’dan karşılıyor; yaptırımların sıkılaşması enerji maliyetlerini artırabilir. Ayrıca, Türkiye’nin Suriye ve Irak’taki nüfuz mücadelesinde İran’la hem rekabet hem iş birliği içinde olması, nükleer krizin bölgesel yansımalarını yakından takip etmesini gerektiriyor. Olası bir askeri çatışma, sınır güvenliğini tehdit edebilir ve yeni göç dalgalarına yol açabilir. Türkiye’nin BM ve NATO platformlarında arabuluculuk rolü üstlenme çabası, bu dönemde daha da anlamlı hale geliyor.
