İran, nükleer programına ilişkin uluslararası müzakerelere katılmayı reddetmesine rağmen, arabulucular vasıtasıyla taraflar arasında mesaj trafiğinin sürdüğünü duyurdu. Tahran yönetimi, bir yandan müzakerelere dönüş için koşullarının karşılanmadığını belirtirken, diğer yandan diplomatik kanalların tamamen kapanmadığı sinyalini verdi. Bu açıklama, ABD Başkanı Donald Trump'ın İran'a yönelik "maksimum baskı" politikasını yeniden yürürlüğe koymasının ardından geldi. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, düzenlediği haftalık basın toplantısında, "Arabulucular aracılığıyla mesaj alışverişi devam ediyor ancak şu anda müzakerelere katılmak için uygun bir zemin yok" ifadelerini kullandı. Bekayi, özellikle Umman ve Katar'ın bu süreçte önemli roller üstlendiğini vurguladı.
Müzakerelerin dondurulmasının perde arkası
İran'ın müzakerelere dönmeyi reddetmesi, aslında Ankara'nın da yakından takip ettiği bir sürecin parçası. Tahran, Trump döneminde uygulanan yaptırımların hafifletilmesi ve nükleer anlaşmanın (Kapsamlı Ortak Eylem Planı - KOEP) yeniden canlandırılması için müzakerelerde bulunmak istiyor. Ancak İran liderliği, özellikle Dini Lider Ayetullah Ali Hamaney'in de onayıyla, ABD'nin güvenilir bir müzakere ortağı olmadığı gerekçesiyle masaya oturmaya yanaşmıyor. Hamaney, daha önce yaptığı konuşmalarda, "ABD ile müzakere etmek akıllıca değil, çünkü onlar verdikleri sözleri tutmuyorlar" demişti. Öte yandan, İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini artırması ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) ile işbirliğini azaltması, Batılı ülkelerin endişelerini artırıyor.
Bekayi, mesajlaşmanın özellikle İran'ın nükleer programının barışçıl olduğunu vurgulamak ve bölgesel güvenlik konularında görüş alışverişinde bulunmak amacıyla sürdürüldüğünü belirtti. Ancak bu mesajlaşmanın somut bir ilerlemeye yol açıp açmayacağı belirsiz. İranlı yetkililer, Batı'nın yaptırımları hafifletmesi halinde müzakerelere dönmeye hazır olduklarını yineliyor.
Bölgesel denkleme yansımaları
İran'ın bu tutumu, sadece nükleer müzakereleri değil, aynı zamanda Ortadoğu'daki güç dengelerini de etkiliyor. İsrail, İran'ın nükleer silah elde etmesine izin verilmeyeceğini defalarca dile getirirken, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkeleri de gelişmeleri endişeyle izliyor. Bu ülkeler, İran'ın nükleer programına ilişkin uluslararası toplumun ortak bir tavır almasını bekliyor. Öte yandan, Rusya ve Çin, Batı'nın İran'a yönelik baskılarını eleştirerek Tahran'ı destekliyor. Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, "İran'ın meşru haklarına saygı gösterilmeli ve diyalog yoluyla çözüm bulunmalı" açıklamasında bulundu. Bu durum, uluslararası toplumda İran konusunda derin bir ayrışma olduğunu gösteriyor.
İran'ın müzakerelere dönmemesi, aynı zamanda bölgedeki vekalet savaşlarını da etkileyebilir. Yemen'de Husiler, Suriye'de Beşşar Esed rejimi ve Lübnan'da Hizbullah, İran'ın ana müttefikleri arasında yer alıyor. Nükleer müzakerelerdeki tıkanıklık, bu aktörlerin elini güçlendirebilir veya zayıflatabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran'ın nükleer müzakerelere dönmeyi reddetmesi, Türkiye'nin enerji güvenliği ve dış politikası açısından önemli sonuçlar doğurabilir. Ankara, bir yandan İran'dan doğal gaz ithal ederken, diğer yandan ABD'nin yaptırım politikalarıyla karşı karşıya kalmamak için dikkatli bir denge politikası izliyor. Türkiye, İran nükleer anlaşmasının yeniden canlanmasını destekliyor ve bölgesel istikrar için diyaloğu teşvik ediyor. Bu süreçte Türkiye'nin arabuluculuk rolü üstlenmesi mümkün olabilir. Ayrıca, olası bir askeri çatışma senaryosunda Türkiye'nin sınır güvenliği ve mülteci akını gibi konularda etkilenebileceği göz ardı edilmemeli.
