Filipinler, Güney Çin Denizi'ndeki Scarborough Shoal'da (Filipinlerce Panatag, Çin'ce Huangyan Adası olarak bilinir) Çin'in askeri faaliyetlerini yoğunlaştırması ve atolün tam kontrolünü ele geçirme ihtimali karşısında alarm durumuna geçti. Filipinler Savunma Bakanı Gilberto Teodoro, Çin'in bölgedeki varlığını artırarak Filipinler'in egemenlik haklarını ihlal ettiğini ve tehdit seviyesini yükselttiğini belirtti. Teodoro, Çin'in Scarborough Shoal üzerinde kontrolü sağlamlaştırmak için kademeli bir strateji izlediğini ve Filipinler'in uluslararası hukuka dayanarak buna karşı koymak için hazırlıklı olması gerektiğini vurguladı.
Scarborough Shoal'da Gerilim Artıyor
2012 yılından bu yana fiilen Çin kontrolünde olan Scarborough Shoal, son aylarda yeniden gerginlik odağı haline geldi. Filipinler Sahil Güvenlik ve donanma unsurları, Çin sivil ve devlet gemilerinin atolün yakınlarında rutin devriye gezip balıkçı teknelerine refakat ettiğini rapor ediyor. Bakan Teodoro, Çin'in bu faaliyetleri bir tür 'kademeli ilhak' olarak nitelendirerek, Manila'nın bölgeyi korumak için askeri ve diplomatik adımlar attığını söyledi. Filipinler, Brüksel'de düzenlenen NATO toplantılarında ve ASEAN platformlarında konuyu gündeme getirerek uluslararası destek arayışında.
Çin Dışişleri Bakanlığı ise Scarborough Shoal'ın 'tartışmasız Çin toprağı' olduğunu ve faaliyetlerin uluslararası hukuka uygun olduğunu savunuyor. Ancak Filipinler, 2016'da Lahey'de kazandığı hakem kararına atıfta bulunarak Çin'in bu kararı tanımadığını ve atolü işgal ettiğini belirtiyor. Bölgedeki askeri yığılma, ticari nakliye yollarının güvenliği açısından da risk oluşturuyor.
Bölgesel ve Küresel Yansımalar
Güney Çin Denizi'ndeki bu gelişme, sadece Filipinler-Çin ikili ilişkilerini değil, aynı zamanda ABD-Çin rekabetini de etkiliyor. Filipinler, ABD ile olan ittifak anlaşmaları çerçevesinde askeri yardım ve danışmanlık alıyor; üslerini ABD kuvvetlerine açmış durumda. Washington, Manila'ya verdiği desteği yinelerken, Pekin 'bölgesel istikrarı bozucu müdahaleler' olarak nitelendirdiği ABD varlığına tepki gösteriyor. ASEAN üyesi ülkeler, tansiyonun düşürülmesi ve Güney Çin Denizi'nde seyrüsefer serbestisinin korunması çağrısında bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Hint-Pasifik bölgesinde doğrudan bir taraf olmasa da, küresel ticaret yollarının güvenliği açısından bu gerilim yakından izlenmelidir. Güney Çin Denizi, dünya ticaretinin üçte birine ev sahipliği yapıyor; burada yaşanacak bir çatışma, Türkiye'nin de tedarik zincirlerini ve enerji maliyetlerini etkileyebilir. Ayrıca Türkiye, ada ve deniz yetki alanları konusundaki uluslararası hukukun uygulanması ilkesine bağlı bir ülke olarak, Çin'in tek taraflı hamlelerine karşı Filipinler'in pozisyonunu haklı bulabilecek olsa da, doğrudan bir çıkar çatışması yaşamaması nedeniyle dengeli bir duruş sergilemektedir. Uzun vadede, Türkiye'nin Mavi Vatan doktrini çerçevesinde Doğu Akdeniz'deki benzer hak mücadeleleri ile Filipinler'in Scarborough Shoal'daki egemenlik çabası arasında paralellik kuran diplomatik bir söylem geliştirmesi mümkün görünüyor.
