İran Dışişleri Bakanı Ali Bakıri Keni, Mekke Paktı olarak bilinen ve büyük ölçüde Körfez ülkelerinden oluşan ülkelerin üst düzey yetkililerinin yakın zamanda Tahran'a resmi bir ziyaret gerçekleştireceğini açıkladı. Bakan Bakıri, yaptığı basın açıklamasında ziyaretin tarihine ilişkin net bir bilgi vermezken, görüşmelerin bölgesel güvenlik ve ekonomik işbirliği konularını kapsayacağını belirtti. Bu açıklama, İran ile Körfez ülkeleri arasında son dönemde artan diplomatik temasların bir parçası olarak öne çıkıyor.
Ziyaretin Arka Planı ve Mekke Paktı
Mekke Paktı, 2016 yılında Suudi Arabistan öncülüğünde kurulan ve aralarında Birleşik Arap Emirlikleri, Bahreyn, Kuveyt, Katar, Umman, Ürdün, Mısır, Fas, Pakistan, Malezya ve Sudan gibi ülkelerin bulunduğu bir ittifak. Pakt, başlangıçta terörle mücadele ve bölgesel güvenlik işbirliğini hedefliyordu. Ancak İran, paktı kendisine karşı bir blok olarak algıladı ve uzun süre bu oluşuma mesafeli durdu. Son yıllarda ise Çin'in arabuluculuğuyla Suudi Arabistan ile İran arasında varılan anlaşma ve bölgedeki genel yumuşama eğilimi, Tahran'ın pakt ülkeleriyle diyaloğunu artırmasının önünü açtı.
Bakıri'nin açıklaması, İran'ın 2023'te Suudi Arabistan ile ilişkilerini normalleştirmesinin ardından gelen en somut diplomatik adımlardan biri. Ziyaretin, özellikle Yemen krizi, Lübnan'daki istikrarsızlık ve Gazze'deki çatışmalar gibi bölgesel dosyalarda istişare amacı taşıdığı düşünülüyor. İran, uzun süredir bölgesel meselelerde dışlanmış hissederken, şimdi Körfez ülkeleriyle doğrudan temas kurarak etki alanını genişletmeyi hedefliyor.
Mekke Paktı ülkelerinden yetkililerin Tahran ziyareti, aynı zamanda İran'ın uluslararası izolasyondan çıkma çabalarının bir göstergesi. Batı yaptırımları altındaki İran ekonomisi, Körfez ülkeleriyle ticari ve yatırım ilişkilerini geliştirmek istiyor. Ziyaret sırasında enerji, ulaştırma ve bankacılık gibi sektörlerde işbirliği imkanlarının ele alınması bekleniyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İran'ın Mekke Paktı ülkeleriyle yakınlaşması, Orta Doğu'daki güç dengeleri açısından kritik bir dönemeçte gerçekleşiyor. ABD'nin bölgedeki askeri varlığını gözden geçirdiği ve Çin'in ekonomik etkisini artırdığı bir ortamda, İran ile Körfez ülkeleri arasındaki diyalog kanallarının açılması, bölgesel istikrar için umut verici bir adım olarak yorumlanıyor. Ancak, özellikle İsrail'in Gazze'ye yönelik saldırıları ve Husi isyancıların Kızıldeniz'deki eylemleri gibi gerilim kaynakları, bu yakınlaşmanın önündeki en büyük risk faktörleri.
Uzmanlar, ziyaretin somut sonuçlar doğurup doğurmayacağının belirsiz olduğunu belirtiyor. Mekke Paktı içinde İran'a karşı mesafeli duran ülkelerin başında Suudi Arabistan ve BAE geliyordu; ancak son dönemde bu ülkeler de İran ile ilişkilerini düzeltme yönünde adımlar attı. Yine de, özellikle nükleer program ve balistik füze geliştirme konularında Körfez ülkelerinin endişeleri sürüyor. Ziyaretin, bu endişelerin dile getirilmesi için bir platform olması muhtemel.
Öte yandan, İran'ın bölgesel politikaları, Suriye ve Irak'taki milis gruplara verdiği destekle şekilleniyor. Körfez ülkeleri, İran'ın bu etkisini sınırlamak istiyor. Dolayısıyla ziyaret, aynı zamanda bir güç mücadelesinin parçası. İran, ekonomik ve diplomatik açılımla meşruiyet kazanmayı ve bölgesel müttefiklerini güçlendirmeyi amaçlarken, Körfez ülkeleri İran'ı daha fazla işbirliğine çekerek davranışlarını değiştirmeye çalışacak.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran ile Körfez ülkeleri arasındaki bu diplomatik açılım, Türkiye'nin bölgesel stratejileri açısından dikkatle izlenmesi gereken bir gelişme. Türkiye, son yıllarda hem İran hem de Körfez ülkeleriyle dengeli ilişkiler yürütüyor. Ziyaret, bölgesel gerilimin azalmasına katkı sağlarsa, Türkiye'nin enerji koridoru ve ticaret merkezi olma hedefleri için olumlu bir ortam oluşabilir. Ancak İran'ın Körfez'de artan etkisi, Türkiye'nin bölgedeki manevra alanını sınırlayabilir. Ayrıca, olası bir İran-Körfez yakınlaşması, Türkiye'nin arabuluculuk rolünü zayıflatabilir. Türkiye, bu süreçte aktif diplomasi izleyerek hem İran hem de Körfez ülkeleriyle ilişkilerini güçlendirmeli ve bölgesel istikrarın kalıcı olması için çaba göstermeli.
