İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf, ABD'nin İran'ın dondurulmuş varlıklarının ABD mallarına harcanacağı yönündeki iddialarını kesin bir dille reddetti. Galibaf, söz konusu varlıkların yalnızca temel ihtiyaç maddelerinin alımında kullanılacağını belirterek, ABD'nin bu açıklamasının "gerçeği yansıtmadığını" ifade etti. İran ile ABD arasında devam eden nükleer müzakerelerin bir parçası olarak Güney Kore'de dondurulan 7 milyar dolarlık İran varlığı, Katar üzerinden bir banka hesabına aktarılacak ve bu fonların yalnızca gıda, ilaç ve diğer insani ihtiyaçlar için kullanılacağı duyurulmuştu. Ancak ABD'li yetkililer, paranın ABD şirketlerinden mal alımında kullanılacağını öne sürmüştü.
Galibaf'ın Açıklamaları ve Arka Plan
Galibaf, Tahran'da düzenlediği basın toplantısında, "Bu varlıkların ABD'ye harcanacağı iddiası tamamen yanlıştır. Biz bu parayı sadece halkımızın temel ihtiyaçları için kullanacağız" dedi. İran Merkez Bankası da daha önce yaptığı açıklamada, fonların İran'ın talepleri doğrultusunda yönetileceğini ve ABD'nin müdahalesine izin verilmeyeceğini vurgulamıştı. Güney Kore'deki dondurulmuş varlıklar, 2018 yılında ABD'nin İran'a uyguladığı yaptırımların yeniden başlamasıyla bloke edilmişti. İran, bu varlıkların serbest bırakılması için uzun süredir diplomatik çaba harcıyor ve bunu nükleer anlaşma müzakerelerinde bir koz olarak kullanıyordu. Katar'ın arabuluculuğunda varılan anlaşma ile varlıkların aktarılması için bir mekanizma oluşturuldu. Bu gelişme, ABD ve İran arasında mahkum takası ve geçici bir nükleer anlaşma için yürütülen dolaylı müzakerelerin bir parçası olarak görülüyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İran'ın dondurulmuş varlıklarının akıbeti, ABD-İran ilişkilerinde kritik bir sınav niteliği taşıyor. ABD'nin bu varlıkların ABD mallarına harcanacağı yönündeki iddiası, iki ülke arasındaki güven eksikliğini gözler önüne seriyor. İran yönetimi, bu tür iddiaları sık sık ABD'nin anlaşmaları baltalama ve İran'ın egemenliğine müdahale etme çabası olarak nitelendiriyor. Öte yandan, ABD Başkanı Joe Biden yönetimi, nükleer anlaşmayı canlandırmak ve Orta Doğu'da istikrarı sağlamak için İran'la diyalogu sürdürme çabasında. Ancak ABD'deki bazı siyasi çevreler, İran'a verilen herhangi bir tavizin bölgedeki İran yanlısı milis gruplarını cesaretlendireceği uyarısında bulunuyor. İran'ın nükleer programındaki ilerlemeler ve İsrail ile yaşanan gerginlikler, bölgesel dengeleri daha da karmaşık hale getiriyor. Bu bağlamda, varlık transferi, ABD ile İran arasında daha geniş kapsamlı bir anlaşmanın önünü açabilir veya mevcut gerilimi derinleştirebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ile ABD arasındaki bu varlık anlaşmazlığını yakından izlemektedir. İran'ın ekonomik rahatlama sağlaması, Türkiye ile olan ticari ilişkilerini olumlu etkileyebilir; zira Türkiye, İran'a doğalgaz ve petrol karşılığı mal ihraç etmektedir. Ayrıca, İran'ın dondurulmuş varlıklarını insani amaçlarla kullanması, uluslararası yaptırımların insani boyutunu gündeme getirmektedir. Türkiye, yaptırımların hedef ülkelerdeki sivil halka zarar vermemesi gerektiğini sıklıkla dile getirmektedir. Bu gelişme, Türkiye'nin yaptırım rejimlerine yönelik eleştirilerine haklılık kazandırabilir ve Ankara'nın benzer konulardaki diplomatik pozisyonunu güçlendirebilir. Ancak, ABD-İran arasında olası bir uzlaşma, bölgedeki dengeleri değiştirebileceğinden, Türkiye'nin dikkatli bir denge politikası izlemesi beklenmektedir.
