İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf, 13 Kasım Çarşamba günü yaptığı açıklamada, ABD'nin İran ile imzalanan mutabakat zaptının (MoU) ciddi ihlallerde bulunduğunu iddia etti. Galibaf, sosyal medya platformu X üzerinden yaptığı paylaşımda, ihlaller kapsamında ABD'nin İran'ın Boğazlar'daki düzenlemelerini ihlal ettiğini, ateşkes hükümlerine aykırı davrandığını ve yükümlülüklerini yerine getirmediğini öne sürdü.
Gelişmenin arka planı
Galibaf'ın açıklamaları, Tahran yönetiminin son haftalarda ABD'nin bölgedeki askeri varlığı ve yaptırımlara ilişkin artan rahatsızlığının bir yansıması olarak değerlendiriliyor. İranlı yetkililer, özellikle Basra Körfezi ve Hürmüz Boğazı'nda ABD donanmasının faaliyetlerini yakından takip ediyor. Galibaf'ın paylaşımında atıfta bulunduğu mutabakat zaptı, taraflar arasında 2015 yılında imzalanan Kapsamlı Ortak Eylem Planı (KOEP) ya da daha sonraki bir anlaşma olabilir. İran, ABD'nin KOEP'ten çekilmesi ve yeniden uygulamaya koyduğu yaptırımlar nedeniyle Washington'u defalarca anlaşma ihlaliyle suçlamıştı.
Galibaf'ın suçlamaları, İran ile ABD arasında dolaylı müzakerelerin sürdüğü bir döneme denk geliyor. Umman ve Katar'ın arabuluculuğunda yürütülen görüşmelerde, nükleer programın kısıtlanması karşılığında yaptırımların hafifletilmesi masada yer alıyor. Ancak İran, ABD'nin yaptırımları kaldırmakta samimi olmadığını savunuyor. Galibaf'ın sert açıklaması, İran'ın müzakere masasında elini güçlendirme çabası olarak da yorumlanabilir.
Bölgesel veya küresel boyut
ABD-İran gerilimi, Ortadoğu'nun genelinde istikrarı tehdit eden bir unsur olarak öne çıkıyor. Galibaf'ın suçlamaları, özellikle Yemen'deki Husiler, Lübnan'daki Hizbullah ve Suriye'deki İran destekli gruplar aracılığıyla İran'ın bölgesel nüfuzunu koruma çabalarının bir parçası olarak görülüyor. ABD'nin bölgedeki müttefikleri İsrail ve Suudi Arabistan, Tahran'ın nükleer programı ve balistik füze kapasitesinden endişe duyuyor. Eğer ABD-İran arasında bir çatışma çıkarsa, bu durum Basra Körfezi'ndeki enerji nakil hatlarını ve küresel petrol fiyatlarını doğrudan etkileyebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran-ABD gerilimi, Türkiye'nin bölgesel politikalarını yakından ilgilendiriyor. Türkiye, bir yandan İran ile enerji ve ticaret ilişkilerini sürdürürken, diğer yandan ABD ile NATO müttefiki olarak iş birliği yapıyor. İran'a yönelik yaptırımlar, Türkiye'nin doğal gaz ithalatını ve sınır ticaretini olumsuz etkileyebilir. Ayrıca, Basra Körfezi'ndeki olası bir kriz, Irak ve Suriye'deki istikrarsızlığı derinleştirerek Türkiye'nin güvenlik endişelerini artırabilir. Ankara, bu nedenle Tahran ile Washington arasında dengeli bir diplomatik tutum izlemeye çalışıyor.
