İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf, Tahran yönetiminin ABD ile yürüttüğü nükleer müzakerelerde varılan anlaşmayı “Amerikan yenilgisinin bir beyanı” olarak değerlendirdi. Galibaf, devlet televizyonunda yayınlanan konuşmasında, anlaşmanın ABD'nin İran'a yönelik maksimum baskı politikasının iflası anlamına geldiğini söyledi. İranlı yetkili, “Bu anlaşma, düşmanlarımızın bizi çökertme planlarının boşa çıktığını gösteriyor” ifadelerini kullandı. Galibaf'ın açıklamaları, Viyana'da haftalardır süren müzakerelerin ardından tarafların anlaşmaya vardığı haberlerinin ardından geldi.
Gelişmenin arka planı
İran ile ABD arasında, 2015 tarihli Kapsamlı Ortak Eylem Planı'nın (JCPOA) yeniden canlandırılması için Viyana'da yürütülen dolaylı müzakereler, haftalardır yoğun bir şekilde devam ediyordu. Taraflar, İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerinin sınırlandırılması ve ABD yaptırımlarının kaldırılması konularında önemli ilerleme kaydetti. Galibaf'ın bu açıklamaları, muhafazakar kanadın anlaşmaya yönelik şüpheciliğini yansıtıyor. İran Meclis Başkanı, anlaşmanın İran'ın çıkarlarını tam olarak garanti altına almadığını da ima etti.
Galibaf, “Amerikalılar masaya boyun eğmiş olarak geldi” dedi ve ekledi: “Bizim müzakere ekibimiz, İslam Devrimi'nin ilkelerine bağlı kalarak müzakere etti. Sonuç olarak, ABD müzakere pozisyonlarından geri adım attı.” İranlı yetkililer, anlaşmanın ayrıntılarının henüz kamuoyuna açıklanmadığını ancak önümüzdeki günlerde resmi bir duyuru yapılacağını belirtti.
Bölgesel ve küresel boyut
Olası bir anlaşma, İran'ın petrol ihracatındaki kısıtlamaların kaldırılması ve küresel piyasalarda daha fazla arza yol açması beklenirken, İran'ın bölgedeki nüfuzunu da artırabilir. Suudi Arabistan ve İsrail, İran'ın nükleer programının sınırlandırılmasını memnuniyetle karşılasalar da, Tahran'ın balistik füze programı ve bölgesel vekil güçlerine destek vermesine karşı çıkıyor. ABD'nin bölgedeki müttefikleri, anlaşmanın eksikliklerini tamamlamak için daha geniş bir çerçeve sözleşmesi talep ediyor.
Galibaf'ın sert söylemi, İran iç siyasetinde muhafazakar kesimin anlaşmayı kamuoyuna pazarlamak için kullandığı bir dil olarak yorumlanabilir. Analistler, İran'da Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi yönetiminin anlaşmayı ekonomik fayda olarak sunarken, muhafazakar Meclis'in sertlik yanlısı duruşuyla dikkat çektiğini belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran-ABD anlaşması, Türkiye açısından iki önemli boyuta sahip: Birincisi, İran'a yönelik yaptırımların hafiflemesi, Türkiye'nin enerji ithalatında yeni fırsatlar yaratabilir. Türkiye, doğalgaz ve petrol ihtiyacının önemli kısmını İran'dan karşılıyor. İkincisi, İran'ın bölgesel nüfuzunun artması, Suriye ve Irak'ta Türkiye'nin çıkarlarıyla çatışma potansiyeli taşıyor. Türkiye, anlaşma sürecinde dengeli bir politika izleyerek enerji güvenliğini artırmayı ve bölgesel yeni denklemlere uyum sağlamayı hedeflemelidir.
