İran, Perşembe günü öldürülen lideri Ali Hamaney’i ülkenin kuzeydoğusundaki memleketi Meşhed’de toprağa vermeye hazırlanırken, ABD’nin yeni hava saldırıları Ortadoğu’daki savaşın yeniden tırmanmasına yol açabilecek bir gerilime işaret ediyor. Hamaney’in cenazesi, devlet töreniyle kutsal kent Meşhed’e getirilirken, milyonlarca yasta İranlı’nın katıldığı görüntüler yayıldı. Ancak dikkatler bir yandan da ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı’nın (CENTCOM) duyurduğu yeni saldırılara çevrilmiş durumda. CENTCOM, ‘bölgesel istikrarı tehdit eden unsurları hedef aldıklarını’ açıklarken, bu hamle birkaç gündür süren kırılgan ateşkesi daha da zora sokuyor.
Gelişmenin Arka Planı: Hamaney’in Öldürülmesi ve Sonrası
Ali Hamaney, 1989’dan bu yana İran’ın en üst dini ve siyasi lideriydi. Geçtiğimiz hafta bir suikast sonucu hayatını kaybetti; saldırının sorumluluğunu henüz üstlenen olmadı ancak İran yönetimi parmağı İsrail ve ABD’ye işaret etti. Hamaney’in naaşı, başkent Tahran’da düzenlenen büyük bir törenin ardından Meşhed’e getirildi. Meşhed, İmam Rıza Türbesi’ne ev sahipliği yapması nedeniyle Şiiler için en kutsal şehirlerden biri. Cenazenin burada defnedilmesi, Hamaney’e duyulan saygının yanı sıra rejimin dini meşruiyetini pekiştirme çabası olarak yorumlanıyor.
Hamaney’in ölümü, İran’daki siyasi boşluğu daha da derinleştirdi. Yerine kimin geçeceği henüz netlik kazanmazken, ülkede olağanüstü hal ilan edildi. Devrim Muhafızları ve dini liderlik arasında bir güç mücadelesi yaşandığına dair işaretler var. Bu belirsizlik, İran’ın bölgesel politikalarını ve nükleer programını da etkileyebilir.
Bölgesel ve Küresel Boyut: ABD Saldırıları ve Ateşkesin Kırılganlığı
ABD’nin son saldırıları, İran destekli milis gruplarının Irak ve Suriye’deki mevzilerini hedef aldı. CENTCOM, saldırıların ‘ABD güçlerine yönelik tehditleri bertaraf etmek’ amacı taşıdığını duyurdu. Ancak bu operasyonlar, taraflar arasında haftalardır süren dolaylı müzakereler sonucunda varılan ateşkesi tehdit ediyor. Ateşkesin çökmesi halinde, bölgede yeni bir çatışma dalgası kaçınılmaz görünüyor.
İran’ın en önemli müttefiklerinden biri olan Rusya, Hamaney’in ölümü üzerine taziye mesajı yayımlarken ABD’nin saldırılarını da kınadı. Çin ise ‘tüm tarafları itidal ve diyaloğa’ çağırdı. Avrupa Birliği, ateşkesin korunması için acil diplomatik girişimler başlattı. BM Güvenlik Konseyi, olağanüstü toplantı kararı aldı. Bölgedeki gerilim, küresel enerji piyasalarını da etkiledi; petrol fiyatları yeniden yükselişe geçti.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran’ın kuzey komşusu olarak bu gelişmelerden doğrudan etkileniyor. Hamaney’in ölümü İran’daki istikrarı sarsarken, sınır güvenliği ve göç hareketleri açısından risk oluşturabilir. Ayrıca ABD’nin bölgedeki askeri operasyonları Türkiye’nin güney sınırında yeni bir gerginlik yaratma potansiyeli taşıyor. Türkiye, İran ile enerji ticaretinde önemli bir ortak; bu nedenle İran’daki siyasi boşluk enerji arz güvenliğini tehdit edebilir. Öte yandan İran’da yaşanacak bir güç mücadelesi, Türkiye’nin bölgesel nüfuz alanını da etkileyebilir. Ankara’nın hem İran’la hem de ABD ile dengeli bir diplomasi yürütmesi kritik öneme sahip.
