İran'ın öldürülen dini lideri Ayetullah Ali Hamaney, bir haftadır devam eden kitlesel cenaze törenlerinin ardından bugün ülkenin en kutsal mekânlarından biri olan Meşhed'deki İmam Rıza Türbesi'ne defnedilecek. Hamaney'in oğlu ve halefi olduğu belirtilen yeni dini lider Ayetullah Mucteba Hamaney liderliğinde düzenlenen törenler, Tahran, Kum ve Meşhed gibi büyük şehirlerde milyonların katılımıyla gerçekleşti. Cenaze süreci, ABD ile İran arasında yeniden alevlenen ve bölgesel bir çatışmaya dönüşme riski taşıyan gerginlikle aynı zamana denk geldi.
Gelişmenin arka planı
Ayetullah Ali Hamaney, İran İslam Cumhuriyeti'nin 1989'dan bu yana en yüksek siyasi ve dini otoritesiydi. Ülke içinde “Veliyy-i Fakih” sıfatıyla anılan Hamaney, son yıllarda artan protestolar ve uluslararası baskılara rağmen rejimin temel direği olmayı sürdürdü. Suikast veya doğal nedenlerle hayatını kaybettiği yönündeki çelişkili haberler, devlet medyası tarafından resmen doğrulanmadı. Ancak İranlı yetkililer, liderin ölümünün ardından hızla bir güç devri süreci başlattı. Yeni dini lider Ayetullah Mucteba Hamaney, babasının izinden gideceğini ve İran'ın dış politikasında devrimci çizgiyi koruyacağını açıkladı.
Cenaze törenlerine katılım, özellikle Meşhed ve Kum'da rekor seviyelere ulaştı. Tahran'da düzenlenen ana törende, devlet yetkilileri ve yabancı heyetlerin yanı sıra Lübnan Hizbullahı, Yemen Husileri ve Irak'taki Şii milis gruplarının temsilcileri de yer aldı. Bu durum, İran'ın bölgesel nüfuz ağının cenaze vesilesiyle bir kez daha teşhir edilmesi olarak yorumlandı.
Bölgesel veya küresel boyut
Hamaney'in ölümü, yalnızca İran iç siyasetinde değil, tüm Ortadoğu'da önemli sonuçlar doğurabilecek bir gelişme. ABD Başkanı Donald Trump yönetimi, İran'ın nükleer programı ve bölgesel faaliyetleri nedeniyle Tahran'a yönelik yaptırımları artırmıştı. Son haftalarda Hürmüz Boğazı'nda yaşanan askeri gerginlikler ve İran destekli Husilerin Suudi Arabistan'a yönelik saldırıları, tansiyonu daha da yükseltmişti. Hamaney'in ölümü, ABD-İran nükleer müzakerelerinin akıbetini de belirsizleştiriyor. İsrail ise gelişmeyi yakından izlerken, yeni liderin daha sert bir çizgi benimsemesi halinde bölgesel savaş riskinin artabileceği uyarısında bulundu.
Rusya ve Çin, İran'daki yeni yönetimle ilişkilerini sürdürme niyetini açıklarken, Avrupa Birliği diplomatik çözüm çağrısı yaptı. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi bölgesel rakipler ise temkinli bir bekleyişe geçti. Hamaney'in defininin ardından İran'ın iç ve dış politikasında ne tür değişiklikler olacağı merak konusu.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ile komşu olması ve Irak ile Suriye'de ortak çıkarları bulunması nedeniyle bu gelişmeyi yakından takip ediyor. Hamaney sonrası dönemde İran'da yaşanabilecek bir güç boşluğu veya istikrarsızlık, Türkiye'nin güneydoğu sınırları ve terörle mücadele stratejileri açısından risk oluşturabilir. Ankara, PKK/YPG ile mücadelede İran'ın iş birliğine ihtiyaç duyarken, diğer yandan İran destekli grupların Suriye'deki varlığı Türkiye'nin güvenlik endişelerini artırıyor. Yeni liderle kurulacak ilişkiler, Türkiye-İran rekabetinin yanı sıra enerji ticareti ve bölgesel denklemler açısından da belirleyici olacak. Türkiye'nin, Hamaney sonrası dönemde İran'la iş birliği alanlarını korurken, olası çatışma senaryolarına karşı hazırlıklı olması gerekiyor.
