İran, ABD'nin Yemen'deki Husilere yönelik yeni hava saldırılarına misilleme olarak Körfez ülkelerine saldırı düzenledi. Resmi kaynaklara göre Ürdün, Bahreyn, Katar, Umman ve Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) İran yapımı insansız hava araçları ve füzelerle hedef alındı. Tahran yönetimi, aynı anda stratejik Hürmüz Boğazı'nı kapattığını duyurdu. Hindistan Dışişleri Bakanlığı, Umman açıklarında ticari bir gemiye (GFS Galaxy) düzenlenen saldırıyı kınadı; gemide 10 Hint mürettebat bulunuyordu.
Gelişmenin arka planı
Çarşamba günü ABD, Yemen'deki İran destekli Husilere ait askeri hedeflere geniş çaplı hava saldırıları başlattı. Pentagon, saldırılarda Husilerin balistik füze rampaları ve insansız hava aracı üslerinin vurulduğunu açıkladı. ABD Başkanı Donald Trump, 'İran'ın vekil güçlerine tolerans göstermeyeceğiz' dedi. Saldırılar sonrası Husiler, Kızıldeniz'deki ticari gemilere yönelik tehditlerini artırdı.
İran Devrim Muhafızları, misilleme olarak Körfez'deki ABD üslerine ev sahipliği yapan ülkelere saldırı düzenledi. Tahran, saldırıların 'meşru müdafaa' kapsamında olduğunu ve ABD'nin bölgedeki varlığına son verilinceye kadar devam edeceğini duyurdu. Hürmüz Boğazı'nın kapatılması, küresel petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği bu kritik geçidin ticari trafiğe kapatıldığı anlamına geliyor. Petrol fiyatları anında yüzde 8 yükseldi.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu gelişme, ABD ile İran arasında 2020'deki Süleymani suikastından bu yana en ciddi askeri çatışmaya işaret ediyor. Körfez ülkeleri, İran'ın misillemelerinin doğrudan kendi topraklarını hedef almasıyla endişeye kapıldı. Bahreyn ve BAE, ABD savaş uçaklarına ev sahipliği yaparken; Katar, Afganistan çekilmesi sonrası ABD ile ilişkilerini normalleştirmişti. Ürdün ise İsrail sınırında kritik bir konumda.
Hürmüz Boğazı'nın kapatılması, küresel ekonomiyi doğrudan etkiliyor. Petrol fiyatlarındaki artış, enflasyonla mücadele eden merkez bankalarını zor durumda bırakabilir. Hindistan, Çin ve Japonya gibi büyük petrol ithalatçıları, alternatif tedarik yolları arıyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, boğazı by-pass edebilecek petrol boru hatlarına sahip, ancak kapasiteleri sınırlı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, bu krizde hem NATO müttefiki ABD hem de enerji ihtiyacı açısından İran'la dengeli bir ilişki yürütmek zorunda. Hürmüz Boğazı'nın kapanması, Türkiye'nin Irak ve İran'dan doğalgaz ve petrol ithalatını kesintiye uğratabilir. Ankara, enerji arz güvenliği için alternatif rotaları (Kuzey Irak boru hattı, LNG terminalleri) devreye sokmak zorunda kalabilir. Ayrıca, Körfez'deki gerilim, Türk savunma sanayii ürünlerine (özellikle SİHA'lar) olan talebi artırabilir, ancak bölgesel istikrarsızlık Türkiye'nin ticaret ve turizm gelirlerini olumsuz etkileyebilir.
