Kırılgan bir ateşkes ortamına rağmen ABD ile İran arasındaki gerilim son günlerde yeniden tırmanışa geçti. Taliban'ın Afganistan'da geri çekilmesiyle başlayan süreçte, ABD'nin Orta Doğu'daki askeri varlığına yönelik İran saldırıları dikkat çekiyor. Tahran yönetimi, üçüncü gün üst üste ABD'nin bölgedeki askeri üslerine karşı misilleme saldırıları düzenlediğini duyururken, Washington da ateşkesi ihlal ettiği gerekçesiyle İran'ı uyardı. Özellikle Basra Körfezi'ndeki Katar ve Bahreyn gibi ABD müttefiki ülkelerin topraklarından yapılan saldırılar, bölgedeki dengeleri yeniden sarsma potansiyeli taşıyor.
Gelişmenin arka planı: Tahran'ın stratejik hamlesi
İran Devrim Muhafızları Ordusu'na bağlı birlikler, son üç gündür ABD'nin Orta Doğu'daki askeri hedeflerine yönelik operasyonlar gerçekleştirdi. Saldırılarda balistik füzeler ve kamikaze drone'lar kullanıldığı bildiriliyor. İranlı yetkililer, bu saldırıların ABD'nin geçen hafta İran'a ait bir insansız hava aracını düşürmesine karşılık olarak yapıldığını ileri sürüyor. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) ise İran'ın ateşkesi ihlal ettiğini ve buna uygun yanıt verileceğini açıkladı.
Körfez ülkelerinin bu süreçteki rolü de tartışma konusu oldu. Katar ve Bahreyn'deki ABD üsleri, İran saldırılarının doğrudan hedefi haline gelmiş değil ancak Tahran yönetimi, bu ülkelerin ABD'ye lojistik destek sağladığı gerekçesiyle tehditler savuruyor. Bölge uzmanları, İran'ın Körfez ülkelerini hedef almasının, ABD'yi müzakerelere zorlama stratejisi olduğunu belirtiyor. Öte yandan, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, tarafsız kalmaya çalışırken, kendi toprak bütünlüklerini koruma endişesi taşıyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Yeni bir cephe mi açılıyor?
İran'ın bu hamlesi, sadece ABD-İran ilişkilerini değil, aynı zamanda bölgesel güç dengelerini de yeniden şekillendirme potansiyeli taşıyor. Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) üyesi ülkeler, bir yandan ABD ile askeri işbirliğini sürdürürken, diğer yandan İran'la diyalog kanallarını açık tutmaya çalışıyor. Ancak İran'ın doğrudan Körfez ülkelerini tehdit etmesi, bu hassas dengeyi bozabilir. Bu gelişme, aynı zamanda küresel enerji piyasalarını da etkiliyor. Petrol fiyatları, Hürmüz Boğazı'nın güvenliğine ilişkin endişelerle son iki haftada yüzde 8'in üzerinde artış gösterdi. Uzmanlar, çatışmanın yayılması halinde petrol arzında kesinti riskinin arttığına dikkat çekiyor. ABD Başkanı, geçtiğimiz günlerde yaptığı açıklamada, İran'a karşı askeri seçenekleri masadan kaldırmadığını ancak öncelikli olarak diplomatik çözüm arayışında olduğunu söyledi. İran ise BM Güvenlik Konseyi'ne başvurarak ABD'yi ateşkesi ihlal etmekle suçladı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ve Körfez ülkeleri arasındaki bu gerilimde dikkatli bir denge politikası izlemek durumunda. Bir yandan İran'la enerji ve ticaret ilişkilerini sürdüren Türkiye, diğer yandan Katar ve Suudi Arabistan'la stratejik ortaklıklarını derinleştiriyor. Bu kriz, Türkiye'nin enerji güvenliği açısından da risk teşkil ediyor; Hürmüz Boğazı'ndaki bir tıkanma, Türkiye'nin ithal ettiği petrolün yaklaşık yüzde 20'sini etkileyebilir. Ayrıca, bölgede yeni bir çatışma hattının oluşması, Türkiye'nin Suriye ve Irak'taki askeri varlığını ve terörle mücadele stratejisini doğrudan etkileyebilir. Türk diplomasisi, bu süreçte hem ABD hem de İran'la diyaloğu sürdürerek, krizin bölgesel bir savaşa dönüşmesini engellemeye çalışacaktır.
