İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, Tahran yönetiminin Katar'da bulunan donmuş varlıklarını “gerekli malların” satın alımında kullanacağını duyurdu. Bekayi, haftalık basın toplantısında yaptığı açıklamada, bu fonların kullanımına ilişkin nihai kararın yalnızca İran'a ait olduğunu vurgulayarak, “Serbest bırakılan bu varlıkları ülke için en faydalı ve avantajlı şekilde nasıl kullanacağımıza biz karar vereceğiz” ifadelerini kullandı. Bu açıklama, İran'ın uluslararası yaptırımlar nedeniyle yurtdışında bloke edilen milyarlarca dolarlık varlığının akıbetine ilişkin belirsizliğin sürdüğü bir dönemde geldi.
Donmuş Varlıkların Arka Planı
İran'ın yurtdışındaki varlıkları, özellikle 2018 yılında ABD'nin nükleer anlaşmadan tek taraflı olarak çekilmesi ve yeniden yaptırım uygulamaya başlamasının ardından birçok ülkede bloke edilmişti. Katar, İran ile ABD arasında bir kanal olarak öne çıkmış ve 2023 yılında yapılan bir anlaşma kapsamında İran'a ait 6 milyar doların Katar'da tutulması kararlaştırılmıştı. Bu fonların insani amaçlarla, özellikle gıda ve ilaç ithalatında kullanılabileceği belirtilmişti. Ancak Bekayi'nin son açıklaması, bu fonların kullanım kapsamının daha geniş olabileceğini gösteriyor. İran, uzun süredir yaptırımlar nedeniyle döviz sıkıntısı çekiyor ve temel malların ithalatında zorlanıyor. Ülkede yüksek enflasyon ve artan yaşam maliyeti, hükümeti alternatif finansman kaynakları aramaya itiyor.
Bölgesel Boyut ve Uluslararası Tepkiler
İran'ın Katar'daki fonları kullanma kararı, bölgesel dengeler açısından da önem taşıyor. Katar, hem ABD hem de İran ile iyi ilişkilerini koruyarak bir arabulucu rolü üstleniyor. Bu fonların akıbeti, aynı zamanda ABD'nin İran'a yönelik yaptırım politikalarının etkinliği konusunda da soru işaretleri yaratıyor. Washington yönetimi, insani amaçlı fon transferlerine onay verse de Tahran'ın bu fonları başka alanlara kaydırmasından endişe ediyor. Öte yandan, İsrail ve bazı Körfez ülkeleri, İran'ın bu varlıkları askeri veya nükleer programını finanse etmek için kullanabileceği uyarısında bulunuyor. Ancak Bekayi, bu endişeleri reddederek fonların “şeffaf bir şekilde” kullanılacağını söyledi. İran, ayrıca Güney Kore ve Irak gibi diğer ülkelerde de bloke edilmiş varlıklarına erişmek için müzakerelerini sürdürüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran'ın Katar'daki donmuş varlıklarını kullanma kararı, Türkiye için hem ekonomik hem de jeopolitik açıdan önemli sonuçlar doğurabilir. Türkiye, İran ile enerji ve ticaret alanında yakın ilişkilere sahip; ancak ABD yaptırımları nedeniyle ikili ticarette sınırlamalarla karşılaşıyor. İran'ın bu fonları ithalatta kullanması, Türk ihracatçıları için yeni fırsatlar yaratabilir; zira Türkiye, İran'ın temel ihtiyaç maddelerindeki tedarikçilerinden biri. Öte yandan, İran'ın artan ekonomik hareket alanı, bölgedeki nüfuz mücadelesinde elini güçlendirebilir. Türkiye, İran'ın yaptırımlardan kurtulma çabalarını desteklerken, bir yandan da ABD ile ilişkilerini dengelemek durumunda. Ayrıca, Katar'ın bu süreçteki arabulucu rolü, Ankara'nın Doha ile olan stratejik ortaklığı bağlamında da değerlendirilebilir. Sonuç olarak, bu gelişme Türkiye'nin İran politikasında dikkatle izlenmesi gereken bir unsur olarak öne çıkıyor.
