İran, 9 Nisan Pazar akşamı İsrail'e yönelik geniş çaplı bir balistik füze saldırısı başlattı. Bu, iki ülke arasında Nisan ayı başında imzalanan kırılgan ateşkesin ardından gerçekleşen ilk doğrudan çatışma olarak kayıtlara geçti. İsrail genelinde hava saldırısı sirenleri çalarken, İsrail Savunma Kuvvetleri (IDF) Demir Kubbe ve diğer savunma sistemleriyle onlarca füzeyi imha etmeyi başardı. İran Devrim Muhafızları, saldırının geçtiğimiz hafta Beyrut'un güney varoşlarında düzenlenen ve aralarında üst düzey İranlı danışmanların da bulunduğu çok sayıda kişinin öldüğü İsrail hava saldırısına misilleme olduğunu duyurdu. Saldırıda can kaybı yaşanıp yaşanmadığı henüz netlik kazanmazken, bölgede yeni bir savaş endişesi tırmanıyor.
Olayların arka planı: Kırılgan ateşkesten yeni krize
İran ve İsrail arasındaki gerilim, Nisan başında varılan ateşkesle bir nebze olsun yatışmış, ancak taraflar arasındaki güvensizlik ve düşmanlık derinleşerek devam etmişti. Ateşkes, İran'ın daha önce İsrail'e yönelik doğrudan bir füze saldırısına yanıt olarak, uluslararası arabulucuların yoğun çabalarıyla sağlanmış ve her iki tarafın da saldırıları durdurmasını öngörüyordu. Ancak İsrail, İran'ın Lübnan'daki vekil gücü Hizbullah'a yönelik tehditleri ve Suriye'deki varlığını gerekçe göstererek Beyrut'un güney varoşlarında bir hava saldırısı düzenledi. Saldırıda, İran Devrim Muhafızları Kudüs Gücü'ne bağlı üst düzey komutanlar ve Hizbullah yetkililerinin de aralarında bulunduğu 15 kişi hayatını kaybetti. İran, bu saldırıyı ateşkesin ihlali olarak nitelendirerek misilleme tehdidinde bulunmuş, İsrail ise Hizbullah'ın füze kapasitesine yönelik bir önleyici hamle olduğunu savunmuştu.
İran'ın Pazar akşamı başlattığı füze saldırısı, İsrail'in erken uyarı sistemleri tarafından tespit edilmesi üzerine, İsrail genelinde hava saldırısı sirenlerinin çalmasına neden oldu. IDF, füzelerin büyük bir kısmının havada imha edildiğini, ancak birkaç füzenin Negev Çölü'ndeki açık alanlara düştüğünü açıkladı. İlk belirlemelere göre ölen ya da yaralanan olmadı. İran saldırısının hedefleri arasında askeri tesislerin olduğu, ancak sivil bölgelere yönelik bir kasıt bulunmadığı belirtiliyor. İran Devrim Muhafızları, yaptıkları açıklamada, 'İsrail'in ateşkese sürekli ihanet etmesi ve Beyrut saldırısı, İran'ın sabrını taşıran son damla olmuştur' ifadelerini kullandı.
Bölgesel ve küresel boyut: Büyük bir savaşın eşiğinde miyiz?
İran'ın füze saldırısı, bölgede İsrail ile İran arasında doğrudan bir savaş tehlikesini yeniden gündeme taşıdı. İki ülke arasındaki çatışma son yıllarda vekalet savaşları üzerinden sürerken, son saldırı ilk kez bir devletin diğerine doğrudan balistik füze kullanarak saldırması anlamına geliyor. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, olağanüstü güvenlik toplantısına başkanlık ederken, İsrail hava kuvvetlerinin İran'ın füze rampalarına karşılık vermeye hazır olduğu bildiriliyor. ABD Başkanı Donald Trump, saldırıyı kınayarak 'İran'ın bu pervasız eyleminin bedelini ödeyeceğini' söyledi ve ABD'nin İsrail'in yanında olduğunu yineledi. Rusya ise her iki tarafa da itidal çağrısında bulundu. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, acil toplantı kararı alırken, Çin ve Fransa da tansiyonun düşürülmesi için arabuluculuk teklif etti. Uzmanlar, saldırının bölgesel bir savaşa dönüşme riskinin yüksek olduğu konusunda uyarıyor.
Bölge ülkeleri endişeyle gelişmeleri izlerken, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkeleri, taraflar arasında arabuluculuk yapmaya hazır olduklarını belirtti. Lübnan, bu krizin kendi topraklarına sıçramasından korkarken, Suriye İran destekli milislerin varlığıyla krizin bir başka ayağı haline geldi. İran saldırısının ardından İsrail'in Suriye'deki İran hedeflerine saldırı düzenlemesi olasılığı yüksek. Küresel petrol fiyatları, haberin ardından yüzde 3'ün üzerinde yükselerek varil başına 85 doların üzerine çıktı. Bu durum, enerji piyasalarında belirsizliği artırırken, dünya genelinde enflasyonist baskıları körükleyebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran-İsrail arasındaki bu yeni kriz, Türkiye'nin güvenlik ve dış politika dengelerini doğrudan etkileme potansiyeli taşıyor. Türkiye, uzun süredir hem İran hem İsrail ile karmaşık ilişkiler yürütüyor. Doğu Akdeniz'deki enerji kaynakları ve Suriye'deki varlık, bu krizin Türkiye'yi yakından ilgilendiren boyutları. Türkiye, bölgesel bir savaşın önlenmesi için arabuluculuk yapabilirken, aynı zamanda İran'a yönelik yaptırımların yeniden sıkılaşmasının ekonomik etkilerini de hesaba katmak zorunda. Ayrıca, İsrail'in Suriye'deki operasyonları, Türkiye'nin sınır güvenliğini tehdit edebilir. Ankara'nın hem ateşkesi yeniden tesis etmek hem de kendi çıkarlarını korumak için aktif diplomasi yürütmesi bekleniyor.
