İran, 13 Nisan 2024 gecesi İsrail'e düzenlediği insansız hava aracı ve füze saldırılarının ardından operasyonlarını sonlandırdığını duyurdu. İran Silahlı Kuvvetleri Genelkurmay Başkanlığı tarafından yapılan açıklamada, saldırının hedefine ulaştığı ve bu aşamada yeni bir operasyon planlanmadığı belirtildi. Ancak İran, Lübnan'daki Hizbullah hedeflerine yönelik saldırıların devam etmesi halinde 'ezici ve yıkıcı' bir yanıt vereceği konusunda uyardı. Açıklamada, İsrail ve destekçilerinin Tahran'ın misilleme kapasitesinden ders çıkarması gerektiği vurgulandı.
Saldırının arka planı ve detayları
İran'ın saldırısı, 1 Nisan'da Şam'daki İran konsolosluk binasına düzenlenen ve İran Devrim Muhafızları Kudüs Gücü komutanlarından general Muhammed Rıza Zahidi'nin de aralarında bulunduğu yedi İranlı askeri danışmanın öldürüldüğü saldırıya misilleme olarak gerçekleştirildi. İsrail, konsolosluk saldırısını üstlenmese de İran ve uluslararası toplum saldırıyı İsrail'e atfetti. İran, gece boyunca yüzlerce insansız hava aracı, seyir füzesi ve balistik füze fırlattı. İsrail, ABD, İngiltere, Fransa ve Ürdün'ün desteğiyle saldırıların büyük bölümünü etkisiz hale getirdiğini açıkladı. İsrail ordusu, saldırıda 99 füze ve aracın düşürüldüğünü, sadece birkaç balistik füzenin Negev çölündeki bir hava üssüne hafif hasar verdiğini bildirdi.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu gelişme, İran ile İsrail arasında uzun süredir devam eden gölge savaşın doğrudan bir çatışmaya dönüşme riskini artırdı. İran'ın kendi topraklarından İsrail'e ilk kez doğrudan saldırması, bölgesel gerilimi tırmandırdı. ABD Başkanı Joe Biden, İsrail'e koşulsuz destek mesajı verirken, AB ve diğer ülkeler itidal çağrısı yaptı. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi acil toplantıya çağrıldı. Uzmanlar, İran'ın operasyonu sonlandırmasının tırmanışın kontrolden çıkmasını engellemeye yönelik bir adım olduğunu, ancak İsrail'in olası bir karşı saldırısının durumu daha da karmaşık hale getirebileceğini belirtiyor. Lübnan cephesinde Hizbullah ile İsrail arasında sınırlı çatışmalar sürerken, İran'ın Lübnan'a yönelik tehdidi, bölgesel savaş korkularını artırıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme Türkiye'nin güvenliğini ve dış politikasını doğrudan ilgilendiriyor. İran-İsrail çatışmasının tırmanması, Orta Doğu'da zaten kırılgan olan dengeleri alt üst edebilir. Türkiye, hem İran hem de İsrail ile ilişkilerini dengelemeye çalışırken, bölgesel bir savaşın Türkiye'nin enerji güvenliği, ticaret yolları ve sınır güvenliği üzerinde olumsuz etkileri olabilir. Ayrıca, Suriye ve Irak'taki İran destekli grupların olası bir çatışmada aktif rol alması, Türkiye'nin PKK ile mücadelesini ve sınır ötesi operasyonlarını etkileyebilir. Türkiye, taraflara itidal çağrısı yaparak ve diplomatik kanalları kullanarak gerilimin düşürülmesine katkı sağlamalıdır.
