İran’ın başkenti Tahran’da bugün erken saatlerde duyulan patlama sesleri, kısa süre içinde sosyal medya ve haber kanallarında paniğe yol açtı. Görgü tanıkları, Tahran’ın birçok noktasında peş peşe patlamalar meydana geldiğini belirtirken, İran devlet televizyonu olayı hemen doğrulayarak halkı sakin olmaya çağırdı. Henüz resmi bir açıklama yapılmazken, İsrail ile İran arasında son haftalarda tırmanan gerilim, bu patlamaların İsrail’in misilleme saldırısı olabileceği yorumlarına neden oldu.
Gelişmenin arka planı
Olay, İran’ın İsrail’e yönelik iddia edilen drone ve füze saldırılarının ardından geldi. Geçtiğimiz hafta içinde İran destekli grupların Golan Tepeleri’ne yönelik eylemleri ve Hizbullah’ın kuzey İsrail’e ateş açması, bölgede zaten yüksek olan tansiyonu iyice artırmıştı. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, dün yaptığı açıklamada, “İran’a karşı her türlü seçeneğin masada olduğunu” söylemiş, bugün yaşanan patlamalar ise bu tehdidin uygulamaya konulduğu şeklinde yorumlandı.
Tahran sokaklarında insanların panik halinde cep telefonlarına sarıldığı görüldü. Birçok kişi, yakınlarının güvende olup olmadığını kontrol etmek için sosyal medyada paylaşımlar yaparken, bazıları evlerinin bodrum katlarına veya apartman sığınaklarına yöneldi. Metro istasyonları da geçici sığınak olarak kullanılmaya başlandı. İran hava savunma sistemlerinin devreye girdiği ve patlamaların bir kısmının füze savunma ateşinden kaynaklanmış olabileceği bildirildi.
Bölgesel ve küresel boyut
İran-İsrail gerilimi, sadece iki ülke arasında bir çatışma olmanın ötesinde, tüm Ortadoğu’yu etkileyebilecek bir potansiyele sahip. İran’ın Suriye, Lübnan, Irak ve Yemen’deki vekil güçleri, olası bir savaş durumunda İsrail’e karşı çok cepheli bir saldırı başlatabilir. ABD’nin bölgedeki askeri varlığı da göz önüne alındığında, herhangi bir yanlış hesaplama bölgesel bir savaşa dönüşebilir. Bugün yaşanan patlamaların hemen ardından ABD Dışişleri Bakanlığı’ndan yapılan açıklamada, “tüm taraflara itidal çağrısı” yapıldı, ancak ABD’nin İsrail’in yanında olduğu vurgulandı.
Rusya ve Çin de gelişmeleri yakından takip ediyor. Rusya Dışişleri Bakanlığı, “bölgede gerginliğin daha da artmasının kabul edilemez olduğunu” belirten bir bildiri yayınladı. Çin ise tarafları diyaloga çağırdı. Öte yandan, BM Güvenlik Konseyi’nin acil toplantı talepleri gündeme geldi. Uluslararası toplum, İran’ın nükleer programı ve İsrail’in buna yönelik olası bir askeri operasyonu arasında sıkışmış durumda.
Tahran’daki patlamaların hemen ardından petrol fiyatlarında yükseliş yaşandı. Brent petrolün varili yüzde 3’ün üzerinde artışla 92 dolara çıktı. Küresel piyasalar, İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatma ihtimaline karşı tedirgin. İran daha önce bu stratejik geçidi tehdit etmişti. Doğalgaz fiyatları da Avrupa’da yükselişe geçti. Bu gelişmeler, küresel enflasyon ve enerji krizi endişelerini yeniden alevlendirdi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ve İsrail arasındaki bu gerilimi yakından takip etmek zorunda. Çünkü Türkiye, hem İran ile sınır komşusu (Nahçıvan üzerinden dolaylı olarak) hem de İsrail ile tarihsel olarak inişli çıkışlı ilişkilere sahip. İran’da yaşanacak bir istikrarsızlık, Türkiye’nin güneydoğu sınırını ve özellikle de Irak ve Suriye’deki PKK/YPG ile mücadelesini etkileyebilir. Ayrıca, enerji arz güvenliği açısından İran’dan doğalgaz ithal eden Türkiye, olası bir ambargo veya arz kesintisinden doğrudan etkilenir. Türkiye’nin hem İran’la hem de İsrail’le diplomatik kanalları açık tutarak denge siyaseti izlemesi beklenir. Bölgesel bir savaş riski, Türkiye’yi de içine çekebileceği için Ankara’nın bu krizde arabuluculuk veya itidal çağrıları yapması muhtemel.
