İran ve İsrail, beş haftalık savaşı askıya alan kırılgan ateşkesin ardından Pazartesi günü ilk kez birbirlerinin topraklarına saldırdı. İran, gece boyunca İsrail'e yoğun bir füze saldırısı düzenlerken, İsrail de İran topraklarındaki hedefleri vurdu. Bu gelişme, taraflar arasında yeni bir tam ölçekli çatışma endişesini beraberinde getirdi. Ateşkesin sağlanmasının üzerinden henüz bir hafta geçmeden yaşanan bu tırmanış, bölgedeki kırılgan barış sürecinin ne denli hassas olduğunu bir kez daha gözler önüne serdi. Her iki taraf da saldırıların meşru müdafaa hakkı kapsamında olduğunu savunurken, Birleşmiş Milletler ve büyük güçler taraflara itidal çağrısı yaptı.
Gelişmenin arka planı: Ateşkes ve sonrası
Geçtiğimiz hafta varılan ateşkes, İran ve İsrail arasında beş haftadır devam eden savaşın ardından bir umut ışığı olmuştu. Ancak tarafların birbirlerine yönelik güvensizliği ve çözümsüz kalan temel sorunlar, ateşkesin ne kadar sürdürülebilir olduğu sorusunu akıllara getiriyordu. İran'ın gece saldırısı, İsrail'in kuzey sınırında konuşlu askeri birliklere ve bazı sivil yerleşim yerlerine yönelikti. İsrail Savunma Kuvvetleri, saldırı sırasında “Demir Kubbe” hava savunma sisteminin devreye girdiğini ve füzelerin büyük bölümünün imha edildiğini açıkladı. Buna karşılık İsrail Hava Kuvvetleri, İran'ın batısındaki askeri tesisleri hedef alan bir misilleme operasyonu düzenledi. Her iki tarafın da saldırılarda sivil kayıplar yaşanmadığını duyurması, tansiyonun daha da yükselmesini önlese de, bölge savaşın eşiğine geri döndü.
Bölgesel ve küresel boyut
İran ve İsrail arasındaki bu doğrudan çatışma, Ortadoğu'da yeni bir yangına yol açma potansiyeli taşıyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi bölge ülkeleri, durumu endişeyle takip ederken, Lübnan'daki Hizbullah ve Yemen'deki Husiler gibi İran'a yakın grupların da çatışmaya dahil olabileceği ihtimali masada. ABD, Avrupa Birliği ve Rusya, her iki tarafa da saldırıları durdurma çağrısı yaptı. ABD Dışişleri Bakanı, taraflar arasında acil bir görüşme için ara buluculuk teklifinde bulundu. Ancak uzmanlar, İran ve İsrail arasındaki derin düşmanlık ve güvensizlik göz önüne alındığında, diplomatik çabaların kısa vadede sonuç vermesinin zor olduğunu belirtiyor. Bu gelişme ayrıca küresel enerji piyasalarını da etkiledi; petrol fiyatları yüzde 5 oranında yükseldi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran ve İsrail arasındaki bu tırmanma, Türkiye için birkaç açıdan önem taşıyor. Öncelikle, iki ülkeyle de sınır komşusu olan Irak ve Suriye'deki istikrarsızlık, Türkiye'nin güvenlik endişelerini artırabilir. İkinci olarak, Türkiye'nin enerji ihtiyacının önemli bir kısmını İran'dan karşılaması, olası bir ambargo durumunda Türkiye'yi olumsuz etkileyebilir. Ayrıca, Ankara'nın hem İran hem de İsrail'le dengeli ilişkiler yürütme politikası, bu çatışma ortamında daha da zorlaşacaktır. Türkiye'nin, bölgesel barışı korumak adına arabuluculuk rolü üstlenmesi veya en azından buhranı yatıştıracak diplomatik girişimlerde bulunması beklenir. Ancak Türkiye'nin kendi güvenlik çıkarlarını da gözeten bir denge politikası izlemesi kaçınılmazdır.
