İran Dışişleri Bakanlığı, Birleşik Krallık’ın Devrim Muhafızları Ordusu’nu (IRGC) ‘terör örgütü’ olarak tanımlama kararının ardından İngiltere’nin Tahran Büyükelçisi Simon Shercliff’i bakanlığa çağırarak resmi protestoda bulundu. Tahran yönetimi, İran’ı ya da kurumlarını hedef alan ‘düşmanca yasal düzenlemelere’ karşı ‘sert ve karşılıklı bir yanıt’ verileceği uyarısında bulundu. Bu gelişme, İngiltere’nin İran’daki protestolara destek verdiği gerekçesiyle İran’a yönelik yaptırımlarını artırmasının ardından geldi.
Gelişmenin arka planı
İngiltere İçişleri Bakanı Suella Braverman, geçtiğimiz hafta yaptığı açıklamada, İran Devrim Muhafızları’nın terör örgütleri listesine alınması için yasal süreci başlattıklarını duyurmuştu. Braverman, IRGC’nin ‘İran halkına ve müttefiklerine karşı terör eylemleri düzenlediğini’ iddia ederek bu adımın gerekçesini ‘bölgesel istikrarsızlığa katkıda bulunmak’ olarak açıklamıştı. İngiltere’nin bu hamlesi, ABD’nin 2019 yılında IRGC’yi terör örgütü ilan etmesinin ardından gelen en kapsamlı adım olarak değerlendiriliyor.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Nasır Kenani, yaptığı yazılı açıklamada, İngiltere’nin kararını ‘provokatif ve hukuk dışı’ olarak nitelendirdi. Kenani, ‘İran, ulusal güvenliğine ve kurumlarına yönelik her türlü tehdide karşı koyma hakkını saklı tutar. Bu tür düşmanca eylemler karşısında gerekli yanıtı en sert şekilde vereceğiz’ ifadelerini kullandı. İran’ın Birleşmiş Milletler Daimi Temsilciliği de benzer bir bildiri yayımlayarak İngiltere’yi ‘uluslararası hukuku ihlal etmekle’ suçladı.
Büyükelçi Shercliff’in bakanlığa çağrılması, diplomatik protokolde en sert uyarı yöntemlerinden biri olarak kabul ediliyor. Görüşmede İranlı yetkililerin, İngiltere’nin kararının ikili ilişkilerde ‘onarılması güç hasarlara’ yol açacağı uyarısında bulunduğu belirtildi. İran tarafı, ayrıca İngiltere’nin İran’daki protestolara müdahalesini de kınayarak, bu tür eylemlerin devam etmesi halinde Londra’ya karşı ‘orantılı misilleme’ yapılacağını ima etti.
Bölgesel ve küresel boyut
İngiltere’nin bu adımı, Batı ile İran arasında son yıllarda artan gerilimin yeni bir boyutunu oluşturuyor. ABD, İran’ın nükleer programı ve bölgesel faaliyetleri nedeniyle Tahran’a yönelik yaptırımları sıkılaştırırken, Avrupa ülkeleri de İran’daki insan hakları ihlalleri ve protestoların bastırılması nedeniyle Tahran’a baskıyı artırıyor. İran ise bu hamleleri ‘psikolojik savaş’ olarak nitelendiriyor ve karşı adımlarla yanıt veriyor.
İngiltere’nin IRGC’yi terör listesine alma kararı, özellikle İran’ın Irak, Suriye ve Lübnan’daki nüfuz alanlarını doğrudan etkileyebilir. IRGC, bu ülkelerde faaliyet gösteren silahlı gruplarla bağlantılı olduğu gerekçesiyle Batı tarafından sık sık eleştiriliyor. İran ise IRGC’yi ‘meşru bir savunma kurumu’ olarak tanımlıyor ve terör listesine alınmasını ‘savaş ilanı’ olarak yorumluyor.
Diplomatik kaynaklar, İngiltere’nin bu kararının İran’la nükleer müzakereleri de olumsuz etkileyebileceğini belirtiyor. Tahran, Batı’nın ‘çifte standart’ uyguladığını savunarak, müzakerelerde ilerleme kaydedilmesini zorlaştırabilir. Öte yandan, bu adımın ardından İran’ın Körfez ülkeleri ve Rusya ile ilişkilerini daha da derinleştirmesi bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye’nin hem İran’la sınır komşusu olması hem de bölgesel güç dengesinde oynadığı rol nedeniyle yakından takip edilmesi gereken bir konu. İran’a yönelik artan Batı baskısı, Türkiye’nin enerji ithalatı ve ticaretinde İran’a olan bağımlılığı nedeniyle ekonomik yansımalar yaratabilir. Ayrıca, IRGC’nin terör listesine alınması, Irak ve Suriye’deki güç dengelerini etkileyerek Ankara’nın bu ülkelerdeki askeri ve diplomatik hesaplarını yeniden gözden geçirmesine neden olabilir. Türkiye, İran’la hem rekabet hem de iş birliği içinde olduğu bir dönemde, bu tür adımların bölgesel istikrarsızlığı artırmaması için diplomatik girişimlerini sürdürmelidir.
