İran, ABD ve İsrail'i Lübnan'daki ateşkes anlaşmasını ihlal etmekle suçlayarak stratejik Hürmüz Boğazı'nı kapattığını duyurdu. Tahran yönetimi, bu adımı 'ilk adım' olarak nitelendirirken, Lübnan'daki çatışmalarla bağlantılı taahhüt ihlallerine karşı daha sert önlemler alabileceği uyarısında bulundu. Dünya petrol arzının yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği boğazın kapatılması, küresel enerji piyasalarında paniğe yol açtı.
Gelişmenin arka planı
İran Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan açıklamada, ABD ve İsrail'in Lübnan'daki ateşkes hükümlerine uymadığı, özellikle Hizbullah'a yönelik saldırıların devam ettiği belirtildi. Tahran, bu ihlallerin 'kırmızı çizgi' olduğunu ve Hürmüz Boğazı'nın kapatılmasının sadece başlangıç olduğunu vurguladı. İran Devrim Muhafızları, boğazdaki deniz trafiğini durdurduklarını ve bölgeye ek savaş gemileri konuşlandırdıklarını duyurdu.
Lübnan'da İsrail ile Hizbullah arasında geçen hafta varılan ateşkes, tarafların birbirlerini ihlalle suçlamasıyla sarsılmıştı. İsrail, Hizbullah'ın ateşkese rağmen güney Lübnan'da mevzilendiğini iddia ederken, Hizbullah ise İsrail'in insansız hava araçlarıyla keşif uçuşları yaptığını öne sürmüştü. İran'ın bu hamlesi, Lübnan'daki gelişmelere doğrudan müdahale anlamına geliyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Hürmüz Boğazı'nın kapatılması, küresel petrol fiyatlarını anında yükseltti. Brent petrol varil başına 85 doların üzerine çıkarken, ABD ve Suudi Arabistan acil toplantılar düzenledi. ABD Dışişleri Bakanlığı, İran'ı 'uluslararası deniz hukukunu ihlal' etmekle suçlayarak boğazın derhal açılmasını talep etti. Suudi Arabistan ve BAE ise alternatif enerji yolları arayışına girdi.
Uzmanlar, İran'ın bu adımının bölgesel bir çatışmayı tetikleyebileceğini belirtiyor. İsrail, İran'ın doğrudan tehdit oluşturduğunu savunurken, ABD'nin bölgedeki askeri varlığını artırması bekleniyor. Çin ve Hindistan gibi enerji ithalatçısı ülkeler ise durumu endişeyle izliyor. Körfez ülkeleri, İran'ın hamlesine karşı ortak bir tavır almak için acil toplantı çağrısı yaptı.
Öte yandan, İran'ın bu hamlesi, nükleer müzakereleri de olumsuz etkileyebilir. ABD ve Avrupa Birliği, İran'a yeni yaptırımlar uygulamayı değerlendiriyor. Rusya ise taraflara itidal çağrısı yaparak, gerilimin düşürülmesi için arabuluculuk teklif etti.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Hürmüz Boğazı'nın kapatılması, enerji maliyetlerini artırarak Türkiye'nin cari açığını olumsuz etkileyebilir. Türkiye, petrol ve doğalgaz ihtiyacının önemli bir kısmını Körfez ülkelerinden temin ettiği için alternatif tedarik yolları bulmak zorunda kalabilir. Ayrıca, bölgedeki gerilim, Türkiye'nin enerji merkezi olma hedefine darbe vurabilir. Ankara, İran ve İsrail arasındaki krizde denge politikası izlemeye çalışırken, Lübnan'daki ateşkesin korunması için diplomatik girişimlerde bulunabilir.
