İran, Cumartesi günü yaptığı açıklamayla, İsrail’in Lübnan’daki askeri operasyonlarına misilleme olarak Hürmüz Boğazı’nı kapattığını duyurdu. Tahran yönetimi, ayrıca İsviçre’de ABD ile yapılması planlanan görüşmelerin, çatışmalar durmadıkça ilerleme kaydetmesinin zor olduğu uyarısında bulundu. ABD Başkanı Donald Trump ise buna karşılık olarak ABD’nin uygulayacağı geçiş ücretleriyle tehdit etti. Bu gelişme, küresel enerji piyasalarında şok dalgaları yaratırken, bölgedeki tansiyonun daha da yükselmesine neden oldu.
Gelişmenin Arka Planı
Hürmüz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği stratejik bir su yolu olarak biliniyor. İran’ın bu boğazı kapatması, uluslararası deniz ticaretini ve enerji akışını doğrudan etkileyecek bir hamle olarak değerlendiriliyor. İsrail’in Lübnan’daki Hizbullah hedeflerine yönelik operasyonları, İran’ın bölgedeki vekil güçlerine yönelik bir tehdit olarak algılandı. Tahran, bu nedenle misilleme yapma kararı aldı. İran Dışişleri Bakanlığı’ndan yapılan açıklamada, “Boğaz, İsrail’in saldırganlığı durana ve bölgesel barış sağlanana kadar kapalı kalacak” denildi.
ABD Başkanı Trump’ın tehdidi ise, uluslararası deniz hukukuna aykırı olarak değerlendirilebilecek bir adım olarak görülüyor. Trump, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, “İran boğazı kapatırsa, biz de her gemiden geçiş ücreti alırız. Bu, ABD’nin egemenlik hakkıdır” ifadelerini kullandı. Uzmanlar, bu tür bir uygulamanın küresel ticarette yeni bir krize yol açabileceği uyarısında bulunuyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Hürmüz Boğazı’nın kapatılması, yalnızca İran ve ABD arasındaki gerilimi artırmakla kalmıyor, aynı zamanda Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Katar gibi Körfez ülkelerini de doğrudan etkiliyor. Bu ülkeler, petrol ihracatlarının büyük kısmını bu boğaz üzerinden gerçekleştiriyor. Boğazın kapanması, petrol fiyatlarının hızla yükselmesine ve küresel enerji piyasalarında belirsizliğe yol açtı. Brent petrol varil fiyatı, haberin ardından yüzde 5 artışla 85 doların üzerine çıktı.
İsviçre’de yapılması planlanan ABD-İran görüşmeleri, iki ülke arasındaki nükleer anlaşmazlığın çözümü için kritik önem taşıyordu. Ancak İran’ın bu hamlesi, müzakerelerin başlamadan rafa kalkmasına neden olabilir. Uzmanlar, Tahran’ın bu adımıyla müzakere masasında elini güçlendirmeyi hedeflediğini, ancak bunun ters tepebileceğini belirtiyor. ABD Dışişleri Bakanlığı’ndan yapılan açıklamada, “İran’ın bu provokatif eylemi kabul edilemez. Görüşmelerin yapılabilmesi için İran’ın boğazı derhal açması gerekiyor” denildi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Hürmüz Boğazı’nın kapatılması, Türkiye’nin enerji maliyetlerini doğrudan etkileyebilecek bir gelişmedir. Türkiye, petrol ve doğalgaz ithalatında büyük oranda Körfez ülkelerine bağımlı olmasa da, küresel petrol fiyatlarındaki artıştan olumsuz etkilenecektir. Ayrıca, boğazdan geçen Türk bandıralı gemiler de bu durumdan zarar görebilir. Diplomatik açıdan ise, Türkiye’nin hem İran hem de ABD ile ilişkileri göz önüne alındığında, Ankara’nın bu krizde arabuluculuk rolü üstlenmesi beklenebilir. Ancak İsrail’in Lübnan operasyonu, Türkiye’nin bölgedeki pozisyonunu zorlaştırabilir.
