İran, ABD'nin itirazlarına rağmen Hürmüz Boğazı'nı kapattığını açıkladı. Tahran yönetimi, bu adımı İsrail'in Lübnan'a yönelik son saldırılarına yanıt olarak attığını belirtti. ABD merkezli haber ajanslarının bildirdiğine göre, Amerikan askeri yetkilileri İran'ın iddiasını yalanlayarak boğazın uluslararası deniz trafiğine açık olduğunu vurguladı. Bu gelişme, Pazar günü İsviçre'de yapılması planlanan ABD-İran görüşmeleri öncesinde gerilimi tırmandırdı.
Gelişmenin Arka Planı
İran Devrim Muhafızları Deniz Kuvvetleri Komutanı Tuğamiral Alireza Tangsiri, yaptığı açıklamada, "Siyonist rejimin Lübnan'daki masum sivillere yönelik barbarca saldırılarına karşılık olarak Hürmüz Boğazı'nı tüm deniz trafiğine kapattık" ifadelerini kullandı. İran resmi haber ajansı IRNA tarafından da doğrulanan bu açıklama, küresel enerji piyasalarında tedirginliğe yol açtı. Ancak ABD Donanması'nın Beşinci Filosu'ndan yapılan açıklamada, "Hürmüz Boğazı açık ve uluslararası deniz hukukuna uygun şekilde seyir serbestisi devam etmektedir" denilerek İran'ın iddiası yalanlandı. Bölgedeki petrol tankeri trafiğini izleyen bağımsız kaynaklar da boğazda olağan dışı bir durum gözlemlemediklerini bildirdi.
İran'ın bu hamlesi, İsrail'in geçtiğimiz hafta Beyrut'un güney banliyölerinde düzenlediği ve Hizbullah'ın üst düzey komutanlarından birinin öldürüldüğü hava saldırısının ardından geldi. Tahran yönetimi, Hizbullah'ın en önemli destekçilerinden biri olarak biliniyor. Uzmanlar, İran'ın boğazı kapatma tehdidinin aslında müzakere masasında elini güçlendirmeye yönelik bir taktik olduğunu belirtiyor. Geçmişte de benzer tehditlerde bulunan İran, genellikle bu tür adımları fiilen uygulamaktan kaçınmıştı.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Hürmüz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği stratejik bir su yolu. Suudi Arabistan, Irak, Kuveyt, Birleşik Arap Emirlikleri ve Katar gibi ülkelerin petrol ihracatı bu boğaz üzerinden yapılıyor. Boğazın kapatılması, küresel petrol fiyatlarında ani bir yükselişe ve enerji arzında ciddi kesintilere yol açabilir. Uluslararası Enerji Ajansı, böyle bir durumda stratejik petrol rezervlerinin devreye sokulabileceğini açıkladı. ABD Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, "İran'ın bu tür provokasyonları bölgesel istikrarı tehdit etmektedir. Boğazın abluka altına alınması uluslararası hukuka aykırıdır ve buna müsamaha gösterilmeyecektir" dedi.
Bu gerilim, Pazar günü İsviçre'nin Cenevre kentinde yapılması planlanan ABD-İran görüşmelerini gölgede bıraktı. Tarafların, İran'ın nükleer programı ve bölgesel politikaları başta olmak üzere bir dizi konuyu ele alması bekleniyor. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, görüşmelerin öncesinde boğazın kapatılmasının bir pazarlık kozu olduğunu ima ederek, "İsrail'in saldırganlığı durmadığı sürece bu karar geri alınmayacaktır" dedi. NATO ise bölgedeki deniz gücünü artırma kararı alırken, Rusya ve Çin'den taraflara itidal çağrıları geldi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Hürmüz Boğazı'nın kapatılması, Türkiye'nin enerji güvenliği üzerinde doğrudan etkili olabilir. Türkiye, petrol ithalatının önemli bir kısmını Irak ve Suudi Arabistan gibi Körfez ülkelerinden sağlamaktadır. Boğazın kapanması, Türkiye'nin enerji maliyetlerini artırırken, alternatif tedarik yolları arayışını hızlandırabilir. Ayrıca, İran ile yürütülen doğalgaz ticareti de bu gerilimden olumsuz etkilenebilir. Türkiye, bölgesel bir krizde arabuluculuk rolü üstlenebilecek konumda olmakla birlikte, ABD ile İran arasındaki bu tür bir krizin doğrudan Türkiye'ye sıçramaması için diplomatik girişimlerde bulunması muhtemeldir. NATO müttefiki olarak Türkiye, boğazın uluslararası deniz hukuku çerçevesinde açık tutulması yönünde adımlar atılmasını destekleyecektir.
