İran, ABD ile yaşanan son çatışmanın ardından Hürmüz Boğazı'nı bir sonraki duyuruya kadar kapattığını açıklarken, ABD ordusu boğazın uluslararası trafiğe açık olduğunu ve gemilerin geçişine izin verilmeye devam edildiğini bildirdi. Pazar günü meydana gelen bu gelişme, stratejik su yolunda yeni bir krizi işaret ediyor. İran yanlısı haber ajansı Fars, İran Devrim Muhafızları Deniz Kuvvetleri Komutanı Tuğamiral Ali Rıza Tanğsiri'ye atfen boğazın kapatıldığını duyurdu. Buna karşılık ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) sözcüsü, boğazda ticari ve askeri gemilerin geçişinin normal şekilde devam ettiğini, trafiğin aksamadığını ifade etti. Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Kuveyt dahil birçok Körfez ülkesi, durumu endişeyle izliyor.
Artan Gerilimin Perde Arkası
Olay, ABD ve İran arasında Hürmüz Boğazı'nın güvenliği konusunda artan sözlü gerginliğin ardından geldi. Geçtiğimiz haftalarda İran, ABD donanmasının boğazdaki varlığını kınayan açıklamalar yapmış, ABD ise serbest seyrüsefer hakkını koruyacağını vurgulamıştı. Uzmanlara göre kapatma hamlesi, İran'ın nükleer müzakerelerde ve bölgesel nüfuz mücadelesinde elini güçlendirme girişimi olabilir. İran Dışişleri Bakanı Hüseyin Emir Abdullahiyan, konuyla ilgili henüz resmi bir açıklama yapmazken, Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi'nin ulusal güvenlik konseyi olağanüstü toplanma kararı aldı. ABD Başkanı Joe Biden ise olayın ardından ulusal güvenlik ekibiyle bir araya geldi ve Körfez müttefikleriyle temas halinde olduğu bildirildi.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Hürmüz Boğazı, dünyanın en önemli petrol geçiş noktalarından biri olarak küresel enerji güvenliği için kritik öneme sahip. Küresel petrol arzının yaklaşık beşte biri bu dar su yolundan geçiyor. Herhangi bir kesinti, petrol fiyatlarında ani ve ciddi bir yükselişe neden olabilir. Petrol piyasaları şimdiden hareketlendi, Brent petrol varil fiyatı 80 doların üzerine çıktı. Çin, Japonya ve Güney Kore gibi büyük Asya ekonomileri, petrol ithalatının önemli bir kısmını bu boğaz üzerinden yapıyor. Ayrıca, İran'ın boğazı kapatma tehdidi yeni değil; daha önce 2012 ve 2019'da benzer söylemler yaşanmış ancak uygulamaya geçmemişti. Ancak bu kez İran'ın fiili bir kapatma girişiminde bulunması, ABD ile askeri bir çatışma riskini artırıyor. Bu gelişme, aynı zamanda İran'ın uluslararası alandaki yalnızlığını derinleştirebilir ve Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nde yeni yaptırım tartışmalarını alevlendirebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Hürmüz Boğazı'nın kapanmasından en fazla etkilenecek ülkeler arasında yer alıyor. Türkiye'nin petrol ve doğalgaz ithalatının önemli bir bölümü Körfez ülkelerinden ve İran'dan geliyor. Boğazın kapanması, Türkiye'de enerji maliyetlerini artırabilir ve cari açık üzerinde baskı oluşturabilir. Ayrıca, Türkiye'nin serbest seyrüsefer ve enerji güvenliği konusundaki hassasiyeti, Ankara'yı bu krizde aktif bir diplomasi yürütmeye itebilir. Türkiye, hem İran hem de ABD ile ilişkilerini dengelemeye çalışırken, uluslararası hukuka uygun bir çözüm için arabuluculuk çabalarına girişebilir. Ancak bu gelişme, Türkiye'nin enerji bağımlılığını bir kez daha gözler önüne seriyor ve yerli enerji kaynaklarının önemini artırıyor.
