İran, son dönemde artan saldırılar karşısında stratejik Hürmüz Boğazı'nı tamamen kapatma tehdidinde bulundu. İran devlet medyası Press TV'ye konuşan üst düzey bir güvenlik kaynağı, 'Herhangi bir tehdit güçlü bir yanıt alacak' ifadelerini kullandı. Basra Körfezi'ni Umman Denizi'ne bağlayan ve küresel petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği bu dar su yolu, daha önce de İran tarafından kapatılma tehditlerine sahne olmuştu. Ancak bu kez tehdidin, İran'ın nükleer programına yönelik baskıların arttığı bir döneme denk gelmesi dikkat çekiyor.
Gelişmenin Arka Planı
İran'ın bu tehdidi, İsrail'in Gazze'deki operasyonları ve ABD'nin bölgede artan askeri varlığına karşı bir misilleme olarak görülüyor. Tahran yönetimi, özellikle son haftalarda İsrail'in İran destekli gruplara yönelik saldırılarını yoğunlaştırması üzerine harekete geçti. İran Devrim Muhafızları'na yakın kaynaklar, boğazın kapatılması durumunda küresel enerji piyasalarında büyük bir kriz yaşanacağını belirtiyor. Hürmüz Boğazı, Suudi Arabistan, Irak, Kuveyt, BAE, Katar ve İran'ın kendisi dahil olmak üzere bölge ülkelerinin petrol ihracatı için hayati öneme sahip.
İran'ın daha önce de benzer tehditler savurduğu ancak genellikle müzakere masasına dönüldüğü biliniyor. Ancak bu kez, İran'ın nükleer anlaşma müzakerelerinin durma noktasına gelmesi ve BM yaptırımlarının yeniden uygulanmaya başlaması, Tahran'ın elini zorlayan faktörler arasında. İran Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan açıklamada, 'uluslararası toplum İran'ın meşru haklarına saygı göstermediği sürece' boğazın güvenliğinin garanti edilemeyeceği vurgulandı.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Hürmüz Boğazı'nın kapatılması, küresel ekonomiyi derinden etkileyecek bir hamle olarak değerlendiriliyor. Dünya petrol arzının yaklaşık yüzde 20'si bu boğazdan geçiyor; ayrıca sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ticaretinin de önemli bir kısmı bu rotayı kullanıyor. ABD ve Avrupa ülkeleri, İran'ın bu tehdidini ciddiye alarak bölgedeki askeri varlıklarını artırmış durumda. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), Hürmüz Boğazı'nda seyrüsefer serbestisini sağlamak için yeni bir deniz görev gücü oluşturduğunu duyurdu.
Suudi Arabistan ve BAE gibi bölge ülkeleri, alternatif petrol boru hatları üzerinden ihracat yapma kapasitelerini artırmaya çalışıyor. Ancak bu hatların kapasitesi, Hürmüz Boğazı'nın yerini tamamen dolduramayacak düzeyde. Analistler, boğazın geçici bir süre kapatılmasının bile petrol fiyatlarında yüzde 30'a varan artışlara yol açabileceğini ve küresel bir resesyona tetikleyebileceğini belirtiyor.
Çin ve Hindistan gibi büyük petrol ithalatçıları, bu gelişmeyi yakından takip ediyor. Çin, İran ile stratejik ilişkilerini kullanarak Tahran'ı sakinleştirmeye çalışırken, Hindistan ise enerji güvenliği için alternatif arayışlarını hızlandırmış durumda. Rusya ise İran'ı destekleyen bir tavır sergileyerek Batı'yı suçluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Hürmüz Boğazı'nın kapatılması, Türkiye için de ciddi enerji ve güvenlik riskleri taşıyor. Türkiye, petrol ve doğalgaz ithalatının önemli bir kısmını Basra Körfezi ülkelerinden sağlıyor; boğazın kapanması enerji maliyetlerini artırarak cari açığı büyütebilir. Ayrıca Türkiye, bölgede İran'la rekabet halinde olduğu gibi iş birliği alanlarına da sahip; bu tür bir kriz Ankara'yı dengeli bir diplomatik pozisyon almaya zorlayabilir. Türkiye, NATO üyesi olarak ABD'nin bölgedeki deniz güvenliği operasyonlarına katkıda bulunabilir, ancak İran'la da enerji ve ticaret ilişkilerini sürdürmek isteyecektir.
