İran, Şubat ayında ABD ve İsrail tarafından düzenlenen ortak bir hava saldırısında hayatını kaybeden Dini Lider Ayetullah Ali Hamaney için bir hafta sürecek cenaze törenlerine başladı. Başkent Tahran'da düzenlenen ilk törende, İranlı üst düzey yetkililer ve çok sayıda yabancı devlet adamı hazır bulundu. Hamaney'in naaşı, devlet töreniyle Tahran Üniversitesi kampüsünde halkın ziyaretine açıldı ve milyonlarca yasta vatandaş sokaklara akın etti. İran devlet televizyonu, törenlerin bir hafta boyunca farklı şehirlerde devam edeceğini ve Hamaney'in memleketi Meşhed'de toprağa verileceğini duyurdu. Saldırı, bölgedeki gerilimi tırmandırırken, İran yönetimi misilleme tehdidinde bulundu.
Gelişmenin arka planı: Hamaney'in ölümü ve İran'da yeni dönem
Ayetullah Ali Hamaney, 1989'dan bu yana İran'ın en yetkili ismi olarak ülkeyi yönetiyordu. ABD ve İsrail tarafından düzenlenen saldırıda öldürülmesi, İran siyasi tarihinin en kritik dönüm noktalarından biri olarak değerlendiriliyor. Saldırının ardından İran'da geçici bir liderlik konseyi oluşturuldu ve yeni Dini Lider'in seçilmesi için süreç başlatıldı. Hamaney'in ölümü, sadece İran iç siyasetini değil, aynı zamanda bölgesel dengeleri de sarsmış durumda. İran yönetimi, Hamaney'in cenazesini bir ulusal birlik ve direniş sembolü haline getirirken, yabancı heyetlerin katılımıyla uluslararası alanda meşruiyetini pekiştirmeyi hedefliyor.
Törenlere katılan yabancı heyetler arasında Rusya, Çin, Lübnan Hizbullahı, Suriye ve Yemen'deki Husilerin temsilcileri yer aldı. İran Dışişleri Bakanı, cenaze törenlerinin aynı zamanda ABD ve İsrail'e karşı bir duruş olduğunu vurgularken, bu saldırıya misilleme yapacaklarını ima etti. Hamaney'in ölümü, İran'da iki yıldır devam eden protesto hareketlerini de etkileyebilir; muhalif gruplar, yeni liderlik seçimlerinde reform taleplerini dile getiriyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Ortadoğu'da yeni bir gerilim mi?
Hamaney'in öldürülmesi, Ortadoğu'da geniş çaplı bir krize yol açma potansiyeli taşıyor. ABD ve İsrail, saldırının İran'ın nükleer programı ve bölgesel milis gruplarına verdiği desteği durdurmak amacıyla yapıldığını savunuyor. Ancak bu hamle, İran'ın vekil güçleri aracılığıyla yürüttüğü asimetrik savaşı yoğunlaştırabilir. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, gerginliğin azaltılması çağrısında bulunurken, İsrail sınırında çatışmaların tırmanma riski yüksek.
BM Güvenlik Konseyi, saldırıyı kınayan bir karar tasarısını oylamaya hazırlanırken, Rusya ve Çin İran'ı destekleyici açıklamalar yaptı. Bu durum, ABD'nin bölgedeki müttefikleriyle İran arasında yeni bir soğuk savaş döneminin başlangıcı olarak yorumlanıyor. Küresel enerji piyasaları, İran'ın olası misillemesinin petrol fiyatlarını yukarı çekebileceği endişesiyle dalgalı seyrediyor. Cenaze törenleri boyunca İran yönetiminin söylemi, bölgede tansiyonu düşürmekten çok yükseltmeye yönelik görünüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran'da Dini Lider'in öldürülmesi, Türkiye için yakından takip edilmesi gereken bir gelişmedir. Türkiye, İran'la bölgesel konularda (Suriye, Irak, enerji) rekabet halinde olmasına rağmen, sınır komşusu olarak istikrarsızlıktan en çok etkilenecek ülkelerden biridir. Hamaney'in ardından yaşanacak güç boşluğu, İran'da iç karışıklığa yol açarsa, bu durum sığınmacı akını ve terör tehdidi riskini artırabilir. Ayrıca, ABD-İran gerginliğinin tırmanması, Türkiye'nin enerji ithalatında alternatif rotaları zora sokabilir. Öte yandan, Türkiye'nin arabulucu rolü oynama potansiyeli, bölgesel nüfuzunu artırabilir ancak bu, Batı ile ilişkilerini dengelemesini gerektirecektir. Cenaze törenlerine katılım düzeyi, Ankara'nın Tahran'la diplomatik bağlarını koruma çabasını yansıtıyor.
