İran, 4 aydan uzun süre önce bir hava saldırısında öldürülen eski dini lideri Ali Hamaney'i 27 Aralık 2024 Cuma günü memleketi Meşhed'de toprağa verdi. Cenaze töreni, ABD ile İran arasında iki gündür devam eden karşılıklı saldırıların gölgesinde gerçekleşti. Hamaney'in bayrağa sarılı tabutu, İmam Rıza Türbesi'ne getirilirken, ülkede yüksek alarm durumu sürüyor. Bu gelişme, bölgenin yeniden topyekûn bir savaşa sürüklenebileceği endişelerini artırdı.
Hamaney'in Ölümü ve Cenaze Süreci
Ali Hamaney, 15 Ağustos 2024'te ABD'nin düzenlediği bir hava saldırısında Tahran'da hayatını kaybetmişti. İran yönetimi, saldırının ardından üç gün ulusal yas ilan etmiş ve Hamaney'in naaşı uzun süre halkın ziyaretine açık tutulmuştu. Ancak cenaze töreninin bu kadar gecikmesi, güvenlik endişeleri ve siyasi hesaplarla ilişkilendirildi. Nihayet Cuma günü yapılan törene, yüz binlerce kişi katıldı. Devlet medyası, tören sırasında ABD'ye karşı sloganlar atıldığını bildirdi. Hamaney'in halefi olarak atanan Ali Rıza Arefi de cenazede hazır bulundu. Arefi, yaptığı konuşmada "ABD'nin saldırganlığına karşı kutsal savunmamızı sürdüreceğiz" ifadelerini kullandı.
ABD-İran Çatışmasının Yeni Boyutu
ABD ile İran arasında son 48 saatte yaşananlar, cenaze töreninin önüne geçti. ABD, İran'ın Basra Körfezi'ndeki askeri gemilerine yönelik saldırılarına karşılık olarak 26 Aralık'ta İran'ın güneyindeki iki askeri tesisi vurdu. İran ise 27 Aralık sabahı ABD'nin Irak'taki El-Esed Hava Üssü'ne balistik füzelerle saldırdı. Saldırılarda ölü ya da yaralı sayısı henüz net değil. Beyaz Saray'dan yapılan açıklamada, "İran'ın eylemleri asla cevapsız kalmayacak" denirken, İran Dışişleri Bakanı Hüseyin Emir Abdullahiyan, "ABD saldırılarına aynı şiddette karşılık vereceğiz" dedi. Bölgedeki gerginlik, uluslararası toplumda büyük endişeye yol açtı. Birleşmiş Milletler, taraflara itidal çağrısında bulundu. Bazı analistler, bu çatışmanın 2024 yılının başındaki ABD-İran savaşının yeniden başlangıcı olabileceğini belirtiyor. Özellikle Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkeleri, bu gerilimin kendilerine sıçramasından endişe duyuyor. Rusya ve Çin ise İran'a destek mesajı verdi ancak ABD ile doğrudan bir çatışmaya girmekten kaçınıyor.
Bölgesel ve Küresel Yansımalar
Yaşananlar, sadece Ortadoğu'yu değil, küresel enerji piyasalarını da etkiledi. Petrol fiyatları, son iki günde yüzde 8'in üzerinde arttı. Tahran, Hürmüz Boğazı'nı kapatma tehdidini yineledi. Bu durum, Avrupa ve Asya ülkelerinde enerji arzı krizine yol açabilir. Ayrıca, NATO müttefiki Türkiye'nin de yakından izlediği bir gelişme. Uzmanlar, İran'daki istikrarsızlığın, Türkiye'nin Irak, Suriye ve Afganistan'daki jeopolitik hesaplarını doğrudan etkileyeceği görüşünde.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran'daki bu gelişme, Türkiye için çok yönlü bir risk anlamına geliyor. Öncelikle, İran ile ABD arasında savaş çıkması, Türkiye'nin güney sınırlarında yeni bir kriz dalgası yaratabilir. Türkiye, İran'dan kaynaklanan göç akınlarına hazırlıklı olmalı. Ayrıca, Hürmüz Boğazı'nın olası kapanması, Türkiye'nin enerji ihtiyacını karşıladığı Irak ve İran hatlarını tehdit ediyor. Türkiye, bu krizde arabulucu rolü oynayarak kendi çıkarlarını korumak isteyebilir; ancak ABD ve İran arasında bir denge politikası izlemesi gerekecek. Öte yandan, İran'daki rejim değişikliği veya istikrarsızlık, PKK/YPG gibi terör örgütlerinin bölgede hareket alanını genişletmesine yol açabilir.
