İran, son haftalarda hem askeri saldırılar hem de rekor kıran sıcak hava dalgasının etkisiyle elektrik şebekesinin çökmesiyle karşı karşıya. Yetkililer, günde 12 saate varan planlı kesintiler uygularken, başta Tahran, İsfahan ve Şiraz olmak üzere büyük şehirlerde halk karanlıkta ve bunaltıcı sıcakta yaşam mücadelesi veriyor. Elektrik dağıtım şirketi Tavanir, talebin arzı 8 bin megavat aştığını duyurdu. Ekonomisi zaten ağır yaptırımlar altında ezilen ülkede, elektrik kesintileri sanayi üretimini durma noktasına getirdi; çelik, petrokimya ve otomotiv sektörlerinde üretim yüzde 40'a varan oranlarda düştü.
Gelişmenin arka planı: Kronik yatırım eksikliği ve askeri saldırılar
İran elektrik şebekesi, yıllardır süren kronik yatırım eksikliği ve bakımsızlık nedeniyle zaten kırılgan bir yapıya sahipti. Ülkenin enerji altyapısı, 2010'lu yıllardan itibaren uluslararası yaptırımların etkisiyle modernizasyon için gerekli sermayeyi bulamadı. Mevcut termik santrallerin büyük kısmı eskiyen ekipmanlarla çalışıyor; verimlilik oranları yüzde 30'ların altına düştü. Hidroelektrik santraller ise kuraklık nedeniyle kapasitelerinin ancak yarısını kullanabiliyor.
Son dönemde İsrail'in İran'ın nükleer ve askeri tesislerine yönelik siber saldırıları elektrik şebekesini hedef aldı. Nisan ayında İsfahan'daki bir elektrik dağıtım merkezine düzenlenen siber saldırı, şehrin büyük bir bölümünde 48 saatlik kesintiye neden oldu. Ayrıca İran'ın iç güvenlik güçleri ile ülkenin güneydoğusundaki ayrılıkçı gruplar arasındaki çatışmalar, enerji nakil hatlarına zarar verdi.
Sıcak hava dalgası ise durumu daha da vahim hale getirdi. Tahran'da termometreler 44 santigrat dereceyi gösterirken, güneydeki Huzistan eyaletinde sıcaklık 50 dereceye ulaştı. Klima ve soğutma sistemlerinin aşırı kullanımı elektrik talebini zirveye taşıdı. Hükümet, halka daha az enerji tüketmeleri çağrısında bulunurken, camiler, alışveriş merkezleri ve kamu binalarında sıcaklık kontrolü için alternatif önlemler alındı. Ancak kesintilerin bir an önce sona ermesi için somut bir plan ortaya konulmuş değil.
Bölgesel boyut: Enerji krizi Ortadoğu'da endişe yaratıyor
İran'daki elektrik kesintileri, sadece iç sorun olmanın ötesine geçerek bölgesel istikrarı da tehdit ediyor. İran, Irak, Afganistan ve Pakistan'a elektrik ihraç eden bir ülke konumundaydı. Ancak son haftalarda kesintiler nedeniyle bu ihracat durma noktasına geldi. Irak'ın güneyindeki Basra bölgesi, İran'dan gelen elektriğin yüzde 70'ini kaybetti ve burada da kesintiler baş gösterdi. Bu durum, zaten kırılgan olan Irak hükümetine karşı halk öfkesini artırıyor.
Ek olarak, İran'daki enerji krizi, bölgede su ve enerji kaynaklarının paylaşımı konusundaki gerginlikleri yeniden alevlendirebilir. Türkiye, İran'ın elektrik üretiminde kritik öneme sahip doğalgazını kendi kaynaklarından karşılıyor. Ancak kesintilerin diplomatik boyutları da var: İran'ın enerji altyapısının çöküşü, ülkenin bölgesel güç projeksiyonuna zarar veriyor ve iç huzursuzluğu derinleştiriyor. Uzmanlar, eğer kriz yönetilemezse, sosyal patlamaların yaşanabileceği uyarısında bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran'daki enerji krizi, Türkiye'nin enerji tedarik güvenliği açısından dikkatle izlenmesi gereken bir gelişme. Türkiye, İran'dan doğalgaz ithal eden ülkelerden biri; ancak İran'ın altyapı sorunları nedeniyle gaz akışında kesintiler yaşanırsa, bu durum Türkiye'nin enerji maliyetlerini artırabilir. Ayrıca, krizin bölgesel istikrarsızlığı körüklemesi, sınır güvenliği ve göç hareketleri açısından risk oluşturuyor. Türkiye, hem enerji kaynaklarını çeşitlendirme stratejisi kapsamında hem de komşusu İran'daki iç huzursuzluğun yayılma potansiyeli nedeniyle bu krizi yakından takip etmeli. Uzun vadede, İran'daki muhtemel rejim değişikliği veya çöküş senaryoları, Türkiye'nin Kafkasya ve Orta Doğu politikalarını da doğrudan etkileyebilir.
