İran yönetimi, uluslararası yaptırımlar nedeniyle yurtdışında dondurulan varlıklarının yarısının derhal serbest bırakılması gerektiğini açıkladı. Tahran yönetimi, bu talebini İsviçre'nin başkenti Bern'de devam eden nükleer müzakerelerin bir parçası olarak gündeme getirdi. İran Dışişleri Bakanı Hüseyin Emir Abdullahiyan, yaptığı açıklamada, 'Dondurulan varlıklarımızın en az yüzde 50'si acilen serbest bırakılmalıdır. Bu, halkımızın temel ihtiyaçları için hayati önem taşımaktadır' ifadelerini kullandı. İran, bu varlıkların büyük bölümünün Güney Kore, Irak ve diğer ülkelerdeki bankalarda tutulduğunu belirtiyor.
Gelişmenin arka planı
İran'ın bu talebi, nükleer anlaşmanın (Kapsamlı Ortak Eylem Planı - JCPOA) yeniden canlandırılmasına yönelik müzakerelerin kritik bir aşamasında gündeme geldi. ABD'nin 2018'de anlaşmadan tek taraflı çekilmesi ve yeniden yaptırım uygulamaya başlamasıyla birlikte, İran'ın yurtdışındaki varlıkları dondurulmuştu. Bu varlıkların miktarının 7 ila 10 milyar dolar arasında olduğu tahmin ediliyor. İran, bu fonların insani ihtiyaçlar, ilaç ve gıda alımları için kullanılması gerektiğini savunuyor. Ancak ABD ve müttefikleri, İran'ın bu parayı nükleer programını finanse etmek için kullanabileceği endişesini taşıyor. Müzakerelerde son haftalarda ilerleme kaydedildiği ancak henüz nihai bir anlaşmaya varılamadığı belirtiliyor.
Bölgesel ve küresel boyut
İran'ın bu talebi, sadece ikili ilişkileri değil, bölgesel dengeleri de etkileme potansiyeli taşıyor. İran'ın dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılması, ülkenin ekonomik darboğazdan çıkmasına yardımcı olabilir ve bölgedeki nüfuzunu artırabilir. Öte yandan, bu durum İsrail ve Suudi Arabistan gibi bölgesel rakipler tarafından endişeyle karşılanıyor. İsrail, İran'ın nükleer programına yönelik tehditlerini sürdürürken, Suudi Arabistan da İran'ın bölgedeki etkisinin artmasından kaygı duyuyor. Küresel ölçekte ise, İran'ın varlıklarının serbest bırakılması, petrol piyasalarını ve uluslararası enerji arzını etkileyebilir. İran'ın petrol ihracatının artması, küresel petrol fiyatlarını düşürebilir ve enerji piyasalarında dengeleri değiştirebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran'ın dondurulan varlıklarının serbest bırakılması, Türkiye için doğrudan ve dolaylı etkiler doğurabilir. Doğrudan etki, Türkiye'nin İran ile olan ticari ilişkilerinde görülebilir. İran'ın ekonomik olarak rahatlaması, iki ülke arasındaki ticaret hacmini artırabilir ve özellikle enerji ithalatında Türkiye'ye avantaj sağlayabilir. Dolaylı olarak ise, İran'ın bölgedeki nüfuzunun artması, Türkiye'nin Suriye ve Irak politikalarını etkileyebilir. Ayrıca, İran'ın nükleer programı konusundaki belirsizlikler, Türkiye'nin enerji güvenliği ve bölgesel istikrar açısından dikkatle izlenmesi gereken bir konudur. Türkiye, bu süreçte diplomatik kanalları açık tutarak hem ekonomik hem de siyasi çıkarlarını korumaya çalışacaktır.
