İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, ülkesinin İsrail ile yaşadığı gerginliğin tırmanması durumunda bölgede konuşlu yabancı güçlerin 'sürekli bir risk' altında olduğunu belirtti. Erakçi, Tahran'ın 1 Ekim 2024'te İsrail'e yönelik füze saldırısının ardından İsrail'in misilleme yapacağı yönündeki spekülasyonların arttığı bir dönemde bu açıklamayı yaptı. İranlı bakan, yabancı güçlerin bölgedeki varlığının bir tehdit olduğunu ve İran'ın kendini savunma hakkını saklı tuttuğunu vurguladı.
Gelişmenin Arka Planı
İran-İsrail arasındaki gerilim son haftalarda tırmanışa geçti. 27 Eylül'de Beyrut'ta düzenlenen hava saldırısında Hizbullah lideri Hasan Nasrallah'ın öldürülmesinin ardından İran, Hizbullah'ı destekleyen bir yanıt verme kararı aldı. 1 Ekim'de İran, İsrail'e yüzlerce balistik füze fırlattı; İsrail ve ABD güdümlü savaş uçakları bu füzelerin büyük kısmını havada imha etti. İsrail, bu saldırıya karşılık verme sözü verdi ve İran'ın nükleer ve petrol tesislerine yönelik olası hedefler basında tartışılırken, ABD Başkanı Joe Biden nükleer tesislere saldırı yapılmaması uyarısında bulundu.
Erakçi'nin açıklaması, İran'ın mevcut durumda bölgedeki yabancı güçleri hedef almayı planladığı anlamına gelmemekle birlikte, Tahran'ın daha geniş bir çatışmaya sürüklenme riskini azımsamadığını gösteriyor. Orta Doğu'da Suudi Arabistan, Bahreyn, Katar ve Irak gibi ülkelerde konuşlu binlerce Amerikan askeri bulunuyor. Ayrıca Birleşik Krallık ve Fransa gibi ülkelerin de bölgede askeri varlığı mevcut.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Erakçi'nin 'çapraz ateş' uyarısı, sadece İran-İsrail çatışmasını değil, daha geniş Orta Doğu güvenlik mimarisini ilgilendiriyor. Bölgedeki yabancı askeri varlık, İran tarafından bir 'güvenlik tehdidi' olarak algılanıyor. Tahran yönetimi, özellikle Basra Körfezi'ndeki deniz yollarının güvenliği ve ABD'nin İsrail'e sağladığı istihbarat desteği konusunda rahatsızlığını sıkça dile getiriyor.
ABD ise bölgedeki askeri varlığını caydırıcılık amacıyla sürdürüyor. Son haftalarda USS Abraham Lincoln uçak gemisi grubunun Basra Körfezi'nde konuşlandığı, USS Harry S. Truman uçak gemisinin de Doğu Akdeniz'e yönlendirildiği bildirildi. Washington, İsrail'in kendini savunma hakkını desteklerken, aynı zamanda bölgesel bir savaşın önlenmesi için diplomatik çabaları yoğunlaştırdı. Fransa ve Almanya da taraflara itidal çağrısında bulundu.
Uzmanlar, İran'ın bu uyarısının doğrudan bir tehdit olmaktan çok, İsrail'e ve müttefiklerine yönelik psikolojik bir üstünlük sağlama çabası olarak yorumluyor. Erakçi, geçmişte de benzer şekilde 'bölgenin bir barut fıçısına döndüğüne' dikkat çekmişti.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran-İsrail çatışmasının tırmanması, Türkiye'nin Orta Doğu politikası açısından kritik önem taşıyor. Türkiye, iki ülke arasında denge gözeten bir politika yürütürken, son dönemde İsrail'in Gazze operasyonları ve Lübnan'a yönelik saldırıları nedeniyle Tel Aviv ile ilişkileri gergin. Erakçi'nin uyarısı, bölgede olası bir geniş çaplı savaşın Türkiye'nin güney sınırlarına yakın alanlarda (Irak ve Suriye) çatışmaları tetikleyebileceği endişesini doğuruyor. Ayrıca, BM Kalkınma Programı verilerine göre Türkiye'nin İran ile yıllık ticaret hacminin 9 milyar doları aştığı göz önünde tutulursa, olası yaptırımlar veya güvenlik riskleri doğrudan ekonomik etki yaratabilir. Türkiye, her iki ülkeyle de diyaloğunu sürdürerek çatışmanın bölgeye yayılmasını engellemeye çalışabilir.
