İran Dışişleri Bakanı Seyid Abbas Erakçi, Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres ile bir telefon görüşmesi gerçekleştirerek Ortadoğu’daki son siyasi ve güvenlik gelişmelerini değerlendirdi. İran resmi haber ajansı IRNA’nın bildirdiğine göre, görüşmede özellikle Gazze Şeridi ve Lübnan’daki insani kriz, bölgesel istikrarsızlık ve uluslararası toplumun bu krizlere yanıt verme yükümlülüğü ele alındı. Erakçi, İran’ın bölgesel diyalog ve iş birliğine hazır olduğunu vurgularken, Guterres ise taraflar arasında gerilimi azaltma ve ateşkes çağrılarını yineledi. Görüşme, İran’ın yeni dışişleri bakanının göreve başlamasından bu yana BM Genel Sekreteri ile yaptığı ilk üst düzey diplomatik temas olması açısından dikkat çekiyor.
Gelişmenin arka planı
İran ile Birleşmiş Milletler arasındaki bu temas, İsrail’in Gazze’ye yönelik saldırılarının sürdüğü ve bölgesel gerilimin yüksek olduğu bir dönemde gerçekleşti. Ekim 2023’ten bu yana devam eden çatışmalar, sivil kayıpların artmasına ve insani yardım akışının kesintiye uğramasına neden oldu. İran, Hamas ve Hizbullah gibi gruplara verdiği destek nedeniyle bölgesel krizin doğrudan tarafı olarak görülüyor. BM Genel Sekreteri Guterres, daha önce de taraflara ateşkes ve siyasi çözüm çağrısında bulunmuş, ancak bu çağrılar somut bir sonuç vermemişti. İran Dışişleri Bakanı Erakçi, görüşmede İran’ın bölgesel güvenlik konusundaki kaygılarını dile getirerek, uluslararası toplumun İsrail’in eylemlerine karşı daha etkin bir tutum alması gerektiğini ifade etti. Guterres ise diplomasinin önemini vurgulayarak, tüm tarafların gerilimi tırmandırmaktan kaçınması çağrısını yineledi.
Bölgesel veya küresel boyut
Bu görüşme, İran’ın yeni yönetimi altında dış politikada daha aktif bir rol oynama isteğinin bir göstergesi olarak yorumlanıyor. Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın göreve gelmesiyle birlikte Tahran, Batı ile nükleer müzakereleri yeniden başlatma ve bölgesel krizlerde arabuluculuk yapma sinyalleri veriyor. Ancak İran’ın İsrail ve ABD ile ilişkilerindeki derin güvensizlik, bu çabaların önündeki en büyük engel olarak duruyor. BM nezdinde yapılan bu girişim, uluslararası toplumun da dikkatini bölgeye çekmeyi hedefliyor. Öte yandan, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi bölge ülkeleri, İran ile diyalog kapılarını açık tutarken, ABD ve Avrupa Birliği’nin yaptırım politikaları nedeniyle Tahran’ın manevra alanı sınırlı kalıyor. Guterres’in bu görüşmeyi kabul etmesi, BM’nin İran’ı bölgesel bir aktör olarak muhatap almaya devam ettiğini gösteriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ve BM arasındaki bu diyalogdan doğrudan etkilenmese de, bölgesel istikrar Ankara için kritik öneme sahip. Türkiye, özellikle Gazze ve Lübnan’daki insani krizle yakından ilgileniyor ve BM nezdinde ateşkes çağrılarını destekliyor. İran’ın bölgesel diyalog çabaları, Türkiye’nin de yer aldığı çok taraflı mekanizmaların (Astana süreci gibi) başarısına katkı sağlayabilir. Ancak İran’ın nükleer programı ve bölgesel milis gruplarına verdiği destek, Türkiye’nin güvenlik kaygılarını artırabilir. Ankara, Tahran ile iyi ilişkiler sürdürmekle birlikte, İsrail-Hamas çatışmasında dengeli bir pozisyon izlemeye çalışıyor. Bu gelişme, Türkiye’nin bölgesel krizlerde aktif arabuluculuk rolünü güçlendirebilecek bir zemin yaratabilir.
