İran Devrim Muhafızları, ülkenin kuzeybatısında düzenledikleri bir operasyonda yasaklı İran Kürdistanı Demokrat Partisi’ne (PDKI) mensup beş militanı etkisiz hale getirdiklerini duyurdu. Devlet medyasının perşembe günü aktardığına göre, güvenlik güçleri Batı Azerbaycan eyaletinde bir PDKI hücresine baskın düzenledi. Çatışmada öldürülen militanların yanı sıra çok sayıda silah ve mühimmat ele geçirildi. Operasyon, İran ile faaliyetlerini komşu Irak’taki kamplardan yürüten Kürt silahlı gruplar arasında tırmanan gerginliğin bir parçası olarak değerlendiriliyor.
PDKI ile Mücadele ve Bölgesel Dinamikler
PDKI, İran’da faaliyeti yasaklanan en eski Kürt örgütlerinden biri. 1945’te kurulan parti, İran Kürdistanı’nda özerklik talebiyle silahlı mücadele yürütüyor. İran yönetimi, örgütü terör listesinde tutarken, son aylarda PDKI’nin Kuzey Irak’taki üslerinden İran’a sızma girişimlerinde artış olduğunu bildiriyor. Tahran, bu grupların İran’ın etnik Kürt nüfusunun yaşadığı batı eyaletlerinde istikrarsızlık yaratmayı hedeflediğini savunuyor. Öte yandan, Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi (IKBY) ile İran arasında bu grupların varlığı nedeniyle zaman zaman gerilim yaşanıyor. İran, IKBY’den PDKI ve diğer Kürt örgütlerinin faaliyetlerini kısıtlamasını talep ediyor.
Devrim Muhafızları’nın bu tür operasyonları, İran’ın kuzeybatı sınırlarında güvenliği sağlama çabasının bir yansıması. Özellikle 2022’de Mahsa Amini protestoları sırasında Kürt bölgelerinde yaşanan ayaklanmalar, Tahran’ın Kürt gruplara karşı daha sert önlemler almasına neden oldu. PDKI, o dönemde protestoları desteklemiş ve İran güvenlik güçlerine karşı eylemler düzenlemişti. İran’ın resmi haber ajansı IRNA, operasyonun “bölücü unsurların” hareket kabiliyetini azaltmayı amaçladığını belirtti.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu gelişme, İran’ın kuzeybatı sınırlarının yanı sıra Orta Doğu’daki daha geniş güç mücadelesinin de bir parçası. İran, Irak’ta nüfuz sahibi olan ülkelerden biri ve Kürt grupların varlığı, Tahran ile IKBY arasında hassas bir denge unsuru. İran, zaman zaman PDKI ve benzeri grupların Irak topraklarından saldırı düzenlemesine misilleme olarak IKBY’ye yönelik hava saldırıları ve topçu atışları gerçekleştiriyor. Bu durum, Irak’ın egemenliğine ilişkin tartışmaları da beraberinde getiriyor. ABD’nin Irak’taki varlığı ve İsrail’in Kürt gruplarla kurduğu iddia edilen bağlar, İran’ı endişelendiren diğer faktörler. Tahran, bu grupların İsrail ve ABD tarafından desteklendiğini öne sürüyor.
Öte yandan, PDKI’nin silahlı mücadelesi, İran’daki Kürt siyasi hareketinin bir kolu olarak dikkat çekiyor. Bölgedeki diğer Kürt gruplar (PKK, PJAK gibi) ile ideolojik ve taktik farklılıkları olsa da, İran yönetimi için ortak bir tehdit oluşturuyorlar. İran’ın Kürt nüfusunun yoğun olduğu bölgelerdeki operasyonları, zaman zaman insan hakları ihlalleri iddialarına da yol açıyor. BM ve insan hakları örgütleri, çatışmaların sivil halkı olumsuz etkilediğine dikkat çekiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu olay, Türkiye’nin güneydoğusunda ve Irak’ın kuzeyinde PKK’ya yönelik yürüttüğü operasyonlarla paralel bir bağlamda değerlendirilebilir. İran’ın Kürt gruplarla mücadelesi, Türkiye’nin PKK ile mücadelesinde zaman zaman iş birliği zeminini güçlendirmiştir. Ancak iki ülke arasında PKK’nın İran kolu PJAK’a yönelik farklı yaklaşımlar da bulunuyor. Türkiye, İran’ın Kürt bölgelerindeki operasyonlarını yakından izliyor; çünkü gelişmeler sınır güvenliğini ve bölgesel istikrarı doğrudan etkileyebilir. Ayrıca, PDKI gibi grupların Irak’taki varlığı, Türkiye’nin IKBY ile ilişkilerinde dolaylı bir faktör olarak önem taşıyor. Bu çerçevede, İran’ın operasyonları bölgesel güç dengeleri açısından takip edilmeye değer.
