İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, ülkenin dini lideri Ali Hamaney'in ABD ile müzakerelere karşı olmadığını belirterek, Tahran yönetiminin diplomatik kanalları açık tutma konusundaki kararlılığını vurguladı. Pezeşkiyan, başkent Tahran'da düzenlediği basın toplantısında, "Dini liderimiz, ulusal çıkarlarımızı koruyacak her türlü müzakereye yeşil ışık yakmıştır" dedi. Bu açıklama, İran'ın nükleer programı ve uluslararası yaptırımlar konusunda Batılı ülkelerle yeniden diyalog başlatma çabalarının bir parçası olarak değerlendiriliyor. Pezeşkiyan, aynı zamanda İran'ın müzakere masasında "onurlu bir çözüm" arayışında olduğunu ve dış baskılara boyun eğmeyeceğini ifade etti.
Gelişmenin Arka Planı
İran ile Batılı güçler arasındaki nükleer müzakereler, 2015 yılında imzalanan Kapsamlı Ortak Eylem Planı (JCPOA) ile zirveye ulaşmıştı. Ancak ABD'nin 2018'de anlaşmadan tek taraflı çekilmesi ve yeniden yaptırım uygulamaya başlaması, süreci çıkmaza sürükledi. İran, 2019'dan itibaren nükleer yükümlülüklerini kademeli olarak azaltmaya başladı. 2021'de göreve gelen eski Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi döneminde müzakerelerde ilerleme sağlanamazken, Pezeşkiyan'ın seçilmesiyle birlikte diplomatik kanallardan yeniden bir hareketlilik bekleniyor. Son olarak, İran ve ABD arasında Umman aracılığıyla dolaylı görüşmeler yapıldığı biliniyor.
Pezeşkiyan'ın bu açıklaması, İran'ın uluslararası toplumla uzlaşı arayışında olduğu yönündeki sinyallere güç katıyor. Yakın zamanda İran'ın Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi de, nükleer müzakerelerin yeniden başlamasına hazır olduklarını dile getirmişti. Pezeşkiyan'ın sözleri, dini lider Hamaney'in bu sürece onay verdiği şeklinde yorumlanıyor. Ancak Hamaney daha önce ABD ile doğrudan müzakerelere karşı olduğunu ima eden açıklamalar yapmıştı. Pezeşkiyan, bu çelişkinin farkında olarak, liderin pozisyonunu yeniden yorumlamış görünüyor.
Bölgesel ve Küresel Boyutu
İran'ın bu adımı, Ortadoğu'da dengeleri değiştirebilecek bir potansiyele sahip. ABD ve İran arasında olası bir yakınlaşma, İsrail ve Suudi Arabistan gibi bölgesel aktörlerin tepkisine yol açabilir. Ayrıca, İran'ın nükleer programı konusunda bir anlaşmaya varılması, enerji piyasalarında İran'ın daha aktif rol almasını sağlayarak petrol fiyatları üzerinde etkili olabilir. Rusya ve Çin gibi ülkeler de, İran'ın Batı ile normalleşmesini kendi jeopolitik çıkarları açısından yakından takip ediyor. Özellikle Çin, İran ile 25 yıllık stratejik bir anlaşma imzalamış durumda ve Tahran'ın Batı'ya açılması, bu iş birliğini etkileyebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran'ın ABD ile müzakerelere yeniden sıcak bakması, Türkiye için önemli fırsatlar ve riskler barındırıyor. Türkiye, İran ile 2025 yılında 15 milyar dolarlık ticaret hacmi hedefliyor; ancak yaptırımlar bu hedefi sınırlandırıyor. Yaptırımların kalkması halinde, doğalgaz ve petrol ticaretinde İran ile iş birliği artabilir. Ayrıca, Türkiye'nin Orta Asya ve Kafkaslar'daki enerji koridoru projelerinde İran'ın rolü yeniden değerlendirilebilir. Öte yandan, İran'ın Batı ile normalleşmesi, bölgedeki vekalet savaşlarını ve terör unsurlarını etkileyerek Türkiye'nin güvenliğini doğrudan ilgilendirebilir. Türk dış politikası, bu süreçte dengeyi korumak ve kendi çıkarlarını maksimize etmek için dikkatli bir diplomasi yürütmek zorundadır.
