İran'ın Birleşmiş Milletler Daimi Temsilcisi Emir Said İrevani, BM Güvenlik Konseyi'ne yaptığı açıklamada, Tahran yönetiminin ateşkes anlaşması kapsamında Hürmüz Boğazı ile ilgili taahhütlerini yerine getirmeye devam edeceğini, ancak bunun ABD'nin anlaşmadaki yükümlülüklerini tam olarak yerine getirmesine bağlı olduğunu bildirdi. İrevani, İran'ın 60 günlük bir süre boyunca boğazdan güvenli geçiş garantisi vermeye hazır olduğunu, bu sürenin anlaşmanın uygulanmasındaki ilerlemeye göre uzatılabileceğini ifade etti.
Anlaşmanın arka planı ve tarafların pozisyonu
İran'ın bu hamlesi, BM Güvenlik Konseyi'nde düzenlenen ve 2015 nükleer anlaşmasından kaynaklanan yükümlülüklerin ele alındığı bir oturumda geldi. İrevani, konuşmasında ABD'yi anlaşmadan tek taraflı çekilerek bölgesel istikrarı bozmakla suçladı. İranlı diplomat, Washington yönetiminin yaptırımları kaldırması ve anlaşmaya tam olarak dönmesi halinde Tahran'ın boğazın güvenliğini sağlama taahhüdünü sürdüreceğini vurguladı.
Hürmüz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği stratejik bir su yolu olarak uluslararası enerji piyasaları için hayati önem taşıyor. İran, boğazın kontrolünü sık sık müzakere kozu olarak kullanıyor. 2019'da ABD'nin nükleer anlaşmadan çekilmesinin ardından yaşanan gerginlikler sırasında, İran üç hafta içinde iki tankere el koymuştu.
Bölgesel ve küresel boyut
İran'ın 60 günlük garanti teklifi, küresel petrol piyasalarının istikrarı açısından kritik bir dönemde geldi. Ukrayna savaşı ve OPEC+ kısıtlamaları nedeniyle zaten yüksek olan enerji fiyatları, Hürmüz Boğazı'nda olası bir kesintinin fiyatları daha da yukarı çekmesinden endişe eden piyasa oyuncuları tarafından yakından izleniyor. Analistler, İran'ın teklifinin geçici bir çözüm olabileceğini, ancak asıl sorun olan nükleer anlaşmanın yeniden canlandırılmasının gerekli olduğunu belirtiyor.
ABD yönetimi ise henüz resmi bir yanıt vermedi. Ancak diplomatik kaynaklar, Washington'un İran'ın samimiyetini test etmek istediğini ancak aynı zamanda bölgedeki müttefiklerinin endişelerini de dikkate almak zorunda olduğunu ifade ediyor. Suudi Arabistan ve BAE gibi Körfez ülkeleri, İran'ın boğaz güvenliği konusundaki vaatlerine temkinli yaklaşıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Hürmüz Boğazı’nın güvenliği, Türkiye için iki açıdan kritik. Birincisi, Türkiye ham petrol ithalatının önemli bir kısmını Irak ve Suudi Arabistan'dan sağlıyor; bu petrolün büyük bölümü Hürmüz'den geçiyor. Olası bir kesinti, Türkiye'nin enerji maliyetlerini artırabilir. İkincisi, Türkiye'nin Rusya-Ukrayna savaşı sonrası Doğu Akdeniz'de artan enerji merkezi rolü, Hürmüz'deki istikrarla doğrudan bağlantılı. Ayrıca Ankara, Tahran ile nükleer müzakerelerde arabuluculuk yapma potansiyeline sahip; bu adım, Türkiye'nin bölgesel diplomasideki konumunu güçlendirebilir. Ancak İran-ABD geriliminin devam etmesi, Türkiye'nin iki ülkeyle de dengeli ilişkiler yürütme stratejisini zorlayabilir.
