İran, ABD'nin düzenlediği hava saldırılarına misilleme olarak Bahreyn ve Kuveyt'e yönelik füze ve insansız hava aracı saldırıları başlattı. Tahran yönetimi, bu saldırıların ABD'nin bölgedeki askeri varlığına ve müttefiklerine karşı bir yanıt olduğunu duyururken, aynı anda savaşı sonlandırmak için yürütülen müzakereleri askıya alma tehdidinde bulundu. Gelişme, İran ile ABD arasında Hürmüz Boğazı'nın yeniden uluslararası transit geçişlere açılmasını öngören geçici bir anlaşmanın imzalanmasına saatler kala meydana geldi. Boğaz, bir dönem dünya petrol ve doğalgaz arzının beşte birine ev sahipliği yapıyordu.
Gelişmenin Arka Planı
ABD, geçtiğimiz hafta İran'ın Yemen'deki Husilere verdiği desteği ve bölgesel istikrarsızlık faaliyetlerini gerekçe göstererek İran topraklarındaki askeri hedeflere yönelik geniş çaplı bir hava operasyonu düzenledi. Washington, operasyonun İran'ın saldırı kapasitesini zayıflatmayı amaçladığını açıkladı. Ancak İran, bu saldırıyı egemenliğine doğrudan bir ihlal olarak nitelendirerek, Basra Körfezi'ndeki müttefik ülkelere karşı askeri misilleme kararı aldı.
Bahreyn ve Kuveyt, ABD'nin bölgedeki en önemli askeri üslerine ev sahipliği yapan ülkeler arasında yer alıyor. İran'ın saldırılarında özellikle bu üslerin hedef alındığı bildirilirken, ilk belirlemelere göre can kaybı yaşanmadığı ancak bazı askeri tesislerde hasar meydana geldiği aktarıldı. İran Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan yazılı açıklamada, saldırıların ABD'nin Tahran ile yürütülen dolaylı müzakereleri sabote etme girişimine bir yanıt olduğu belirtilerek, 'ABD savaş istiyorsa, biz de buna hazırız' ifadesine yer verildi.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu gelişme, İran ile ABD arasında aylardır Umman ve Katara aracılığıyla yürütülen müzakerelerin kritik bir aşamasında yaşandı. Taraflar, Hürmüz Boğazı'nın güvenli geçişlere yeniden açılması karşılığında petrol yaptırımlarının kısmen hafifletilmesini öngören bir geçici anlaşmaya varmak üzereydi. Anlaşma, küresel enerji piyasalarında rahatlama yaratmış ve petrol fiyatlarının gerilemesine katkıda bulunmuştu. Ancak İran'ın son saldırısı ve müzakere tehdidi, bu anlaşmanın akıbetini belirsizliğe sürükledi.
Birleşmiş Milletler ve Avrupa Birliği, taraflara itidal çağrısında bulunurken, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri de endişelerini dile getirdi. Bölgede tırmanan gerilimin, enerji arz güvenliğini tehdit etmesi ve küresel ekonomik toparlanmayı olumsuz etkilemesi bekleniyor. Hürmüz Boğazı'nın yeniden kapanması halinde petrol fiyatlarının varil başına 120 doların üzerine çıkabileceği tahmin ediliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ihtiyacının önemli bir bölümünü ithal eden ve Basra Körfezi'ndeki istikrarsızlığa doğrudan maruz kalan bir ülke olarak, bu gerilimden olumsuz etkilenecektir. İran ile ABD arasındaki müzakerelerin kesintiye uğraması, Ankara'nın hem enerji maliyetlerini artıracak hem de bölgedeki diplomatik dengeleri zorlaştıracaktır. Türkiye, aynı zamanda İran ve Körfez ülkeleriyle dengeli ilişkiler yürütmeye çalışırken, bu tür bir kriz ortamında denge politikasını sürdürmekte güçlük yaşayabilir. Özellikle Hürmüz Boğazı'nın güvenliği, Türkiye'nin enerji arz güvenliği açısından kritik önem taşımaktadır.
