İran ile Batılı ülkeler arasında devam eden nükleer müzakerelerin bir parçası olarak gündeme gelen yeni bir anlaşmanın, Lübnan merkezli Hizbullah hareketini de kapsayıp kapsamadığına dair çelişkili raporlar ortaya çıktı. Bazı diplomatik kaynaklar, anlaşmanın İran’ın bölgesel faaliyetlerine sınırlama getirdiğini ve bu çerçevede Hizbullah’ın silahsızlandırılmasını da içerdiğini iddia ederken, diğer kaynaklar böyle bir maddenin bulunmadığını, anlaşmanın yalnızca nükleer programla ilgili olduğunu belirtiyor. Orta Doğu’da tansiyonun yüksek olduğu bir dönemde, bu belirsizlik bölgesel dengeleri etkileyebilecek nitelikte.
Gelişmenin arka planı
İran ile Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin beş daimi üyesi (ABD, İngiltere, Fransa, Rusya, Çin) ve Almanya arasında 2015’te imzalanan ve 2018’de ABD’nin tek taraflı çekilmesiyle rafa kalkan Kapsamlı Ortak Eylem Planı (KOEP) çerçevesinde yeniden başlayan müzakereler, haftalardır Viyana’da sürüyor. Tarafların anlaşmaya varmaya yakın oldukları yönündeki haberler, özellikle İran’ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerine sınırlama getirilmesi ve yaptırımların kaldırılması gibi maddeler üzerinde yoğunlaşıyor. Ancak son günlerde, anlaşmaya İran’ın bölgesel vekil güçleri olarak görülen Yemen’deki Husiler, Suriye’deki milisler ve Lübnan’daki Hizbullah’ı da kapsayan ek maddeler eklendiğine dair söylentiler dolaşıyor. Lübnan’da Hizbullah’ın siyasi ve askeri gücü, ülke siyasetinde belirleyici bir rol oynarken, örgütün İran’la bağları uzun süredir Batı’nın hedefinde. Özellikle İsrail, Hizbullah’ın İran’dan aldığı hassas silahların kendisine tehdit oluşturduğunu savunuyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Anlaşmanın kapsamına dair bu belirsizlik, sadece Lübnan’ı değil, tüm Orta Doğu’yu ilgilendiren bir gelişme. İran’ın nükleer programına getirilecek sınırlamaların yanı sıra, Tahran’ın bölgesel etkisinin de frenlenmesi, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkeleri tarafından memnuniyetle karşılanacaktır. Ancak İran’ın bu tür bir kapsamlı anlaşmayı kabul etmesi, iç politikada sert tepkilere yol açabilir. Lübnan açısından ise, Hizbullah’ın silahsızlandırılması uzun süredir tartışılan bir konu; ancak örgüt, İran’ın desteği olmadan bu adımı atması zor görünüyor. ABD ve İsrail, İran’ın bölgesel faaliyetlerinin mutlaka nükleer anlaşmaya dahil edilmesini isterken, Avrupalı güçler daha temkinli bir yaklaşım sergiliyor. Anlaşmanın son şekli ne olursa olsun, Orta Doğu’daki istikrar üzerinde önemli etkileri olacağı kesin.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, hem İran hem de Lübnan ile tarihsel ve ekonomik bağlara sahip. İran’a yönelik yaptırımların hafiflemesi, Türkiye-İran ticaretini olumlu etkileyebilir. Ancak anlaşmanın Hizbullah’ı da kapsaması durumunda, Lübnan’daki siyasi dengeler değişebilir; bu da Türkiye’nin Lübnan’daki ekonomik çıkarlarını ve Suriye politikasını etkileyebilir. Türkiye, Hizbullah’ı terör örgütü olarak sınıflandırmadığı için, örgütün silahsızlandırılmasına yönelik herhangi bir uluslararası baskı Ankara’yı zor durumda bırakabilir. Bölgesel olarak ise, İran’ın yumuşaması Körfez ülkeleriyle Türkiye arasındaki rekabeti yeniden şekillendirebilir. Türk dış politikasında temkinli bir duruş hakim olacaktır.
