ABD ile İran arasında uzun süredir devam eden nükleer müzakerelerde yeni bir ateşkes planı, tarafların savaşın maliyetinden duyduğu rahatsızlık nedeniyle önceki girişimlerden farklı bir sonuç doğurabilir. İran'ın nükleer programına ilişkin anlaşmanın geleceği, hem Tahran yönetimi hem de Washington için kritik bir dönemeçte bulunuyor. Son haftalarda artan diplomatik temaslar, 2015 tarihli Kapsamlı Ortak Eylem Planı’nın (KOEP) yeniden canlandırılmasına yönelik umutları artırmış durumda.
Gelişmenin Arka Planı
İran'ın nükleer faaliyetlerini sınırlandıran ve uluslararası yaptırımların kaldırılmasını öngören KOEP, 2018 yılında ABD'nin tek taraflı olarak anlaşmadan çekilmesiyle büyük bir darbe almıştı. Biden yönetimi, göreve geldikten sonra anlaşmaya geri dönme niyetini açıklasa da, İran'ın uranyum zenginleştirme seviyesini yükseltmesi ve denetimleri kısıtlaması müzakereleri uzatmıştı.
Son olarak, ABD'nin İran'a yönelik bazı yaptırımları hafifletmesi ve İran'ın da nükleer faaliyetlerini belirli bir seviyede durdurmayı kabul etmesi, taraflar arasında bir ateşkes planının temelini oluşturuyor. Ancak uzmanlar, bu planın kalıcı olabilmesi için her iki tarafın da siyasi iradesini koruması gerektiğini vurguluyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İran anlaşmasının akıbeti yalnızca iki ülkeyi değil, tüm Ortadoğu ve küresel enerji piyasalarını yakından ilgilendiriyor. Anlaşmanın yeniden yürürlüğe girmesi, İran'ın petrol ihracatını artırabilir ve küresel petrol fiyatlarında düşüşe neden olabilir. Ayrıca, İsrail ve Suudi Arabistan başta olmak üzere bölgesel aktörlerin güvenlik endişelerini de etkileyebilir.
ABD'nin İran ile varacağı bir anlaşma, Çin ve Rusya'nın bölgedeki nüfuzunu sınırlarken, İran'ın ekonomik olarak rahatlamasına ve uluslararası sisteme entegrasyonuna katkı sağlayabilir. Ancak, İran'ın balistik füze programı ve bölgesel vekil güçler aracılığıyla yürüttüğü faaliyetler, anlaşmanın kapsamı dışında kaldığı için tartışmalar devam ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ile komşu olması ve enerji ihtiyacının önemli bir kısmını bu ülkeden karşılaması nedeniyle anlaşmanın sonucundan doğrudan etkilenecektir. Anlaşmanın yeniden yürürlüğe girmesi, Türkiye'nin enerji maliyetlerini düşürebilir ve İran ile ticaret hacmini artırabilir. Ayrıca, bölgesel istikrarın sağlanması Türkiye'nin güvenlik politikaları açısından olumlu bir gelişme olacaktır. Bununla birlikte, ABD'nin anlaşma sonrası İran'a yönelik yaptırımları hafifletmesi, Türkiye'nin İran ile olan ekonomik ilişkilerinde daha fazla manevra alanı yaratabilir.
