İran, Devrim Muhafızları Kudüs Gücü Komutanı Kasım Süleymani ve Irak merkezli Haşdi Şabi örgütünün liderlerinden Ebu Mehdi el-Mühendis'in 3 Ocak 2020'de Bağdat'ta ABD tarafından düzenlenen suikastla öldürülmesine misilleme olarak, 8 Ocak 2020 sabahı Irak'taki ABD üslerine balistik füze saldırısı düzenledi. İran devlet medyası, füzelerin üzerinde öldürülen komutanların fotoğraflarının bulunduğu görüntüleri yayınladı. Saldırıda, Irak'ın batısındaki Ayn el-Esad hava üssü ile Erbil Havalimanı'ndaki ABD askeri tesisleri hedef alındı. İran medyası, saldırıda en az 80 ABD askerinin öldüğünü iddia ederken, ABD Başkanı Donald Trump yaptığı açıklamada "herhangi bir can kaybı yaşanmadığını" duyurarak tansiyonu düşürmeye çalıştı. Saldırı, iki ülke arasında 1979'daki rehine krizinden bu yana en ciddi askeri çatışma olarak tarihe geçti.
Saldırının arka planı ve teknik detayları
İran, operasyonu "Şehit Süleymani" adıyla duyurdu ve yaklaşık 15-20 balistik füze fırlatıldığı belirtildi. Füzelerin bir kısmının ABD'nin Patriot hava savunma sistemleri tarafından düşürüldüğü, ancak önemli bir kısmının hedeflere isabet ettiği bildirildi. İran medyası, saldırının ardından füze rampalarının üzerinde "Süleymani'nin intikamı" yazılı pankartlar gösterdi. Ayrıca, füzelerin üzerinde Süleymani ve Mühendis'in yanı sıra, geçmişte ABD tarafından öldürülen İranlı nükleer bilim adamlarının fotoğraflarının da bulunduğu iddia edildi. İran Dışişleri Bakanı Cevad Zarif, saldırının "meşru müdafaa" kapsamında olduğunu ve BM Şartı'nın 51. maddesine dayandığını açıkladı.
Bölgesel ve küresel boyut
Saldırı, ABD-İran arasındaki gerilimi daha da tırmandırdı. ABD Başkanı Trump, saldırının ardından yaptığı kısa konuşmada, İran'ın "geri adım attığını" ve ABD'nin daha fazla askeri müdahalede bulunmayacağını, ancak İran'a yeni ekonomik yaptırımlar uygulanacağını duyurdu. Irak Başbakanı Adil Abdülmehdi, saldırıyı kınayarak, Irak'ın egemenliğinin ihlal edildiğini ve iki ülke arasında arabuluculuk yapacaklarını belirtti. Avrupa Birliği Dış İlişkiler Yüksek Temsilcisi Josep Borrell, tüm tarafları itidal çağrısında bulundu ve nükleer anlaşmanın (JCPOA) korunması için acil diplomatik girişimler başlatılacağını duyurdu. NATO ise Irak'taki eğitim misyonunu geçici olarak askıya alarak, üyelerinin güvenliğini öncelik olarak değerlendirdi. Saldırı, petrol fiyatlarında kısa süreli bir yükselişe neden olsa da, tarafların daha fazla tırmanmaktan kaçınmasıyla piyasalar dengeye oturdu.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran-Irak sınırına komşu olması ve bölgede barındırdığı askeri varlığı nedeniyle bu gelişmeden doğrudan etkilenmektedir. Ankara, ABD ile İran arasında bir çatışmanın tüm bölgeyi istikrarsızlaştırabileceği endişesini taşımaktadır. Türkiye, enerji ihtiyacının önemli bir kısmını İran ve Irak'tan karşıladığı için, olası bir petrol sevkiyatı kesintisi ekonomiyi olumsuz etkileyebilir. Ayrıca, İdlib ve Suriye'nin kuzeyindeki gelişmelerle birleşince, Türkiye'nin güvenlik stratejisini yeniden gözden geçirmesi gerekebilir. Türkiye'nin, hem ABD ile hem İran ile dengeli ilişkilerini sürdürmesi ve arabuluculuk rolü üstlenmesi beklenmektedir. Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın, saldırı sonrası yaptığı açıklamada "bölgenin savaşa sürüklenmemesi" çağrısı yapması, Ankara'nın bu hassas dengedeki pozisyonunu yansıtmaktadır.
