İran, ABD'nin Pazar gecesi geç saatlerde topraklarına düzenlediği son hava saldırılarını şiddetle kınayarak, Washington yönetimini bölgedeki gerilimi azaltmak için son aylarda sarf edilen tüm diplomatik çabaları raydan çıkarmakla suçladı. İran Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan yazılı açıklamada, ABD'nin bu saldırılarının uluslararası hukukun ve BM Şartı'nın açık ihlali olduğu vurgulanırken, Tahran'ın meşru müdafaa hakkını saklı tuttuğu belirtildi. Açıklamada, "ABD'nin bu pervasız eylemleri, bölgede istikrarı sağlamak için aylardır sürdürülen diplomatik temasları ve yapıcı girişimleri tamamen etkisiz hale getirmiştir" ifadesine yer verildi.
Saldırıların arka planı ve diplomatik çabalar
ABD güçlerinin İran topraklarına yönelik saldırıları, son haftalarda Basra Körfezi'nde artan askeri gerilimin bir parçası olarak değerlendiriliyor. Pentagon kaynakları, operasyonun İran Devrim Muhafızları'na bağlı hedeflere yönelik olduğunu ve Husilerin Kızıldeniz'deki ticari gemilere yönelik saldırılarına misilleme olarak düzenlendiğini öne sürdü. Ancak İran, bu iddiaları reddederek saldırıların hiçbir meşru gerekçesi olmadığını savundu. Tahran yönetimi, son aylarda Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi bölge ülkeleriyle yürütülen diyalog sürecinin yanı sıra, Avrupalı güçler aracılığıyla ABD ile dolaylı görüşmelerde ilerleme kaydedildiğini belirtiyor. İran Dışişleri Bakanı, haftalar önce yaptığı bir açıklamada, "Bölgede yeni bir savaş istemiyoruz ancak topraklarımıza yönelik herhangi bir saldırıya orantılı ve kararlı bir şekilde yanıt vereceğiz" demişti.
Saldırıların ardından İran'ın dini lideri Ali Hamaney, ulusa sesleniş konuşmasında ABD'yi "bölgenin istikrarını bozmakla" suçlayarak, "Bu saldırılar, İran milletinin bağımsızlık iradesini kıramayacaktır. Aksine direnişimizi daha da güçlendirecektir" dedi. Hamaney'in bu sözleri, ABD'nin maksimum baskı politikasına karşı Tahran'ın net mesajı olarak yorumlandı.
Bölgesel ve küresel boyut
ABD'nin İran'a yönelik son saldırıları, sadece ikili ilişkileri değil, aynı zamanda Ortadoğu'nun geniş bir cephesinde güç dengelerini etkileme potansiyeli taşıyor. Uzmanlar, bu saldırıların İran'ın vekil güçleri aracılığıyla Irak, Suriye, Lübnan ve Yemen'de misilleme operasyonları başlatmasına yol açabileceği uyarısında bulunuyor. Özellikle İsrail ve Suudi Arabistan'ın bu gelişmeleri yakından izlediği belirtiliyor. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, yaptığı açıklamada ABD'nin eylemlerine tam destek verirken, Suudi Arabistan ise endişelerini dile getirerek tarafları itidal çağrısında bulundu. Öte yandan, Çin ve Rusya, saldırıları kınayarak BM Güvenlik Konseyi'nde acil toplantı talep etti. Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, "Bu tür tek taraflı askeri eylemler uluslararası hukuku hiçe saymakta ve bölgesel barışı tehlikeye atmaktadır" dedi.
Petrol fiyatları, saldırı haberlerinin ardından yüzde 3'ün üzerinde yükselirken, küresel piyasalarda belirsizlik hakim. Analistler, İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatma tehdidinin gerçekleşmesi halinde küresel enerji arzında ciddi kesintiler yaşanabileceğini belirtiyor. Bu durum, özellikle Avrupa ülkeleri için enerji krizini derinleştirebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İran arasındaki bu yeni gerilim, Türkiye'nin güney sınırlarındaki güvenlik dinamiklerini doğrudan etkilemektedir. Ankara, bir yandan İran ile enerji ve ticaret ilişkilerini sürdürürken, diğer yandan ABD ile NATO müttefiki olarak stratejik dengeleri gözetmek zorundadır. Bu saldırılar, Irak ve Suriye'deki İran destekli grupların faaliyetlerini artırarak Türkiye'nin sınır ötesi operasyonlarını ve bölgedeki istikrar arayışını zorlaştırabilir. Ayrıca, İran'a yönelik olası yeni yaptırımlar, Türkiye'nin doğalgaz ve petrol ithalatında alternatif kaynak arayışlarını hızlandırabilir. Türk diplomatları, tarafları itidale çağırarak krizin yayılmaması için yoğun temaslarda bulunmaktadır.
